เช่าซื้อรถ ยังไม่ใช่เจ้าของกรรมสิทธิ์ในรถยนต์ตามกฎหมายก็จริง แต่ผู้เช่าซื้อถือเป็น “ผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย”  และมีหน้าที่ต้องผ่อนชำระค่าเช่าซื้อให้กับบริษัทไฟแนนซ์  จึงสามารถฟ้องคดียักยอกได้หากมีคนมายักยอกรถไป ผู้เช่าซื้อจึงได้รับความเสียหายโดยตรง

เตรียมหลักฐานอะไรบ้างเพื่อพิสูจน์ “เจตนาทุจริต”

ก่อนฟ้องดำเนินคดีแนะนำว่าให้นำหลักฐานเท่าที่คุณมีเข้าพบทนายความก่อน เพื่อให้ทนายความช่วยตรวจสอบว่าพยานหลักฐานที่คุณมี เพียงพอที่จะฟ้องหรือไม่ หรือต้องสืบหาอะไรเพิ่มเติม

การจะพิสูจน์ว่าคู่กรณีกระทำความผิดฐานยักยอก ซึ่งเป็นคดีอาญา ไม่ใช่การผิดสัญญาทางแพ่ง คุณจำเป็นต้องมีหลักฐานที่แสดงให้เห็นถึง “เจตนาทุจริต” หรือเจตนาที่จะเบียดบังเอาทรัพย์นั้นเป็นของตนเองหรือผู้อื่น โดยแหล่งข้อมูลระบุว่าควรเตรียมหลักฐานดังต่อไปนี้

หลักฐานของผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย 

• ควรมีสมุดคู่มือจดทะเบียนรถ
• สัญญาเช่าซื้อ
• หลักฐานการผ่อนชำระต่างๆ เพื่อแสดงสถานะความเป็นผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย

หลักฐานการกระทำที่ส่อเจตนาทุจริต

• หลักฐานว่าจำเลยนำรถไป ขายต่อ หรือ จำนำ โดยไม่มีสิทธิ์
• หลักฐานการ แยกชิ้นส่วนรถ หรือการดัดแปลงสภาพรถ
• หลักฐานการ ถอด GPS ออกจากรถ เพื่อไม่ให้ติดตามได้
• หลักฐานการ ซุกซ่อนรถ หรือการเตรียมขนย้ายรถไปขายยังประเทศเพื่อนบ้าน เช่น พบรถจอดอยู่ใกล้ชายแดน

หลักฐานการสื่อสารและข้อมูลสืบสวน

• หลักฐานการสนทนา ผ่านโปรแกรมต่างๆ เช่น LINE ที่แสดงให้เห็นว่าเขามีเจตนาจะไม่คืนรถ หรือยอมรับว่านำรถไปทำอย่างอื่นแล้ว
• ข้อมูลจากการสืบหา ที่ยืนยันได้ว่ารถถูกเปลี่ยนมือไปให้บุคคลอื่นแล้ว

หลักฐานประกอบอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

• หลักฐานการรับรถไป: เช่น สัญญาขายดาวน์ หรือสัญญาซื้อขายที่ทำไว้ต่อกัน เพื่อยืนยันว่าเขาเป็นคนเอารถไปจากเราจริงๆ
• หลักฐานการโอนเงิน: เพื่อแสดงลำดับเหตุการณ์และความเกี่ยวข้องของบุคคล

ข้อสำคัญ: หากคุณเพียงแค่ “ติดตามรถคืน” โดยไม่มีหลักฐานการกระทำข้างต้น ศาลอาจมองว่าเป็นเพียงการ ผิดสัญญาทางแพ่ง เท่านั้น และการติดต่อเอารถคืนนั้น ผู้สิทธิฟ้องจะต้องเป็นเจ้าของกรรมสิทธิในรถยนต์ด้วย 

ดังนั้น หากคุณไม่แน่ใจว่าหลักฐานที่มีเพียงพอหรือไม่ แหล่งข้อมูลแนะนำให้ปรึกษาทนายความเพื่อช่วยตรวจสอบหรือสืบหาพยานหลักฐานเพิ่มเติมก่อนดำเนินการฟ้องร้อง 

แล้วจะฟ้องรับของโจรได้ด้วยไหม ถ้าเขานำรถไปขายต่อ ? 

คุณสามารถฟ้องข้อหารับของโจรได้ด้วย หากคุณมีข้อมูลว่าผู้ที่เอารถไปได้นำรถไปขายต่อหรือนำไปจำนำให้กับบุคคลอื่น

หลักฐานที่ใช้ในการฟ้องรับของโจร มีดังนี้ 

• ฟ้องผู้ที่รับซื้อหรือรับจำนำ: นอกจากคุณจะฟ้องคนแรกที่เอารถไปในข้อหายักยอกแล้ว คุณยังสามารถฟ้องบุคคลที่สามที่รับรถไป (เช่น เต็นท์รถ ผู้รับจำนำ หรือผู้ซื้อต่อ) ใน ข้อหารับของโจร ได้ด้วย
• ไม่ใช่แค่คนแรกที่รับผิด: กฎหมายไม่ได้จำกัดให้ฟ้องได้แค่คนที่เอารถจากเราไปโดยตรงเท่านั้น แต่ครอบคลุมไปถึงผู้ที่รับช่วงต่อทรัพย์สินนั้นไปด้วย

“การขายดาวน์” แบบไหนถึงเสี่ยงเป็นยักยอก

การขายดาวน์จะเสี่ยงเป็นคดียักยอกก็ต่อเมื่อผู้ที่ซื้อดาวน์ไปมี “เจตนาทุจริต” เพื่อเบียดบังเอาตัวรถไปเป็นของตนเองหรือผู้อื่น โดยแหล่งข้อมูลได้ให้ตัวอย่างพฤติกรรมที่เข้าข่ายความเสี่ยงไว้ ดังนี้ 

• นำรถไปขายต่อหรือจำนำโดยไม่มีสิทธิ์: หลังจากทำสัญญาขายดาวน์และรับรถไปแล้ว ผู้ซื้อนำรถไปขายต่อให้บุคคลที่สาม หรือนำไปจำนำที่เต็นท์รถหรือบ่อนพนันเพื่อแลกเป็นเงินมา,
• จงใจตัดการติดต่อและเชิดรถหนี: เมื่อรับรถไปแล้วไม่ยอมผ่อนชำระค่างวดต่อ และเมื่อเราพยายามติดตามรถคืนก็ไม่สามารถติดต่อได้ หรือไม่ยอมบอกว่ารถอยู่ที่ไหน,
• การดัดแปลงหรือทำลายหลักฐานการติดตาม: เช่น มีการถอด GPS ออกจากตัวรถ เพื่อไม่ให้เจ้าของหรือผู้เช่าซื้อเดิมสามารถติดตามตำแหน่งของรถได้,
• การส่งออกนอกประเทศหรือซุกซ่อน: มีพฤติการณ์นำรถไปซุกซ่อนเพื่อรอการขาย หรือเตรียมขนย้ายรถส่งต่อไปยังประเทศเพื่อนบ้าน,
• การแยกชิ้นส่วน: นำรถที่ซื้อดาวน์ไปเข้าอู่เพื่อแยกชิ้นส่วนขายเป็นอะไหล่

ข้อควรระวัง “การติดตามรถคืนไม่ได้เพียงอย่างเดียว ไม่ได้หมายความว่าจะฟ้องข้อหายักยอกได้เสมอไป” หากพฤติกรรมเป็นเพียงการค้างค่างวดแต่ยังติดต่อได้ หรือรถยังอยู่กับตัวเขาแต่ไม่มีเงินจ่าย กรณีนี้อาจถูกมองว่าเป็นเพียง “การผิดสัญญาทางแพ่ง” เท่านั้น

ดังนั้น ในการขายดาวน์ควรทำ “สัญญาขายดาวน์” หรือสัญญาซื้อขายไว้เป็นหลักฐานเพื่อยืนยันว่าบุคคลนั้นเป็นผู้รับรถไปจากเราจริงๆ ซึ่งจะเป็นหลักฐานสำคัญในการแจ้งความหรือฟ้องคดีหากเกิดปัญหายักยอกขึ้นในภายหลัง

2 วิธี ดำเนินการตามกฎหมาย

1.แจ้งความกับตำรวจ แต่บางครั้งพนักงานสอบสวนอาจปฏิเสธไม่รับแจ้งความความคดียักยอกรถ โดยมักจะให้เหตุผลว่าเป็นเพียง “คดีแพ่ง” หรืออ้างว่าคุณไม่ใช่เจ้าของกรรมสิทธิ์จึงไม่มีสิทธิ์แจ้งความไม่ใช่เจ้าของรถ 

2. ฟ้องร้องดำเนินคดีด้วยตนเอง (ฟ้องเอง)  หากตำรวจไม่รับเรื่อง หรือรับแจ้งความ แต่ดำเนินการล่าช้า คุณมีสิทธิ์ที่จะจ้างทนายความ เพื่อยื่นฟ้องต่อศาลอาญาโดยตรงได้เลย ซึ่งในหลายกรณีวิธีนี้อาจจะรวดเร็วกว่าการรอขั้นตอนของพนักงานสอบสวน

ขั้นตอนการฟ้องคดีเอง

1. เมื่อทนายความเตรียมเอกสารครบถ้วน (โดยปกติใช้เวลาประมาณ 5-10 วัน) จะทำการยื่นฟ้องต่อศาล
2. ศาลจะนัด “ไต่สวนมูลฟ้อง” ภายในประมาณ 2 เดือน เพื่อดูว่าคดีของคุณมีพยานหลักฐานชัดเจนและมีมูลเพียงพอที่จะรับไว้พิจารณาหรือไม่
3. หากศาลเห็นว่าคดีมีมูล จะประทับรับฟ้องและออกหมายเรียกจำเลยมาศาลเพื่อเข้าสู่กระบวนการพิจารณาต่อไป

การไต่สวนมูลฟ้องคืออะไร และต้องเตรียมตัวอย่างไร ? 

การไต่สวนมูลฟ้อง คือ ขั้นตอนที่เกิดขึ้นหลังจากที่คุณยื่นฟ้องคดีต่อศาลโดยตรง (ไม่ได้ผ่านพนักงานสอบสวน) โดยศาลจะนัดมาเพื่อตรวจสอบเบื้องต้นว่าคดีที่คุณฟ้องนั้น “มีมูล” หรือมีพยานหลักฐานเพียงพอที่จะรับไว้พิจารณาต่อไปหรือไม่

1. การไต่สวนมูลฟ้องคืออะไร?

• เป็นขั้นตอนที่ศาลจะพิจารณาพยานหลักฐานของฝั่งโจทก์ (คุณ) เพียงฝ่ายเดียวในเบื้องต้น
• โดยปกติศาลจะนัดไต่สวนมูลฟ้องหลังจากยื่นฟ้องไปแล้วประมาณ 2 เดือน
• หากศาลเห็นว่าพยานหลักฐานชัดเจนและคดีมีมูล ศาลจะสั่ง “ประทับรับฟ้อง” และออกหมายเรียกให้จำเลยมาศาลเพื่อสู้คดีต่อไป

2. ต้องเตรียมตัวและเตรียมหลักฐานอย่างไร?

ในการไต่สวนมูลฟ้องเพื่อให้ศาลเห็นว่าคดีมีมูล คุณต้องเตรียมหลักฐานสำคัญ 3 ประเภท ดังนี้:

• หลักฐานแสดงสิทธิ์ของคุณ: เพื่อยืนยันว่าเป็นผู้เสียหายที่ชอบด้วยกฎหมาย เช่น สมุดคู่มือจดทะเบียนรถ, สัญญาเช่าซื้อ และหลักฐานการผ่อนชำระต่างๆ
• หลักฐานการรับรถไป: เพื่อพิสูจน์ว่าจำเลยเป็นคนเอารถไปจากคุณจริงๆ เช่น หลักฐานการสนทนาทาง LINE, สัญญาขายดาวน์/ซื้อขาย หรือหลักฐานการโอนเงิน
• หลักฐาน “เจตนาทุจริต”: นี่คือส่วนที่สำคัญที่สุดในการพิสูจน์คดีอาญา เช่น หลักฐานว่าจำเลย ถอด GPS, นำรถไปขายต่อ/จำนำ, นำรถไปซุกซ่อนเพื่อส่งออกนอกประเทศ หรือการแยกชิ้นส่วนรถ

ข้อควรทราบ: หากจำเลยมาศาลหลังจากขั้นตอนไต่สวนมูลฟ้องและยอมรับสารภาพ ศาลจะเข้าสู่กระบวนการเจรจาให้จำเลยนำรถมาคืนหรือชดใช้เงินแทน แต่ถ้าจำเลยสู้คดี กระบวนการพิจารณาอาจใช้เวลาต่อไปอีกประมาณ 6 เดือนเพื่อตัดสินคดีครับ

ถ้าไกล่เกลี่ยแล้วเขาหาตัวรถมาคืนไม่ได้ ต้องทำอย่างไรต่อ 

หากในขั้นตอนการไกล่เกลี่ยแล้วจำเลย ไม่สามารถหาตัวรถมาคืนได้ เช่น รถถูกขายต่อ ติดตามไม่ได้ หรือถูกแยกชิ้นส่วนไปแล้ว ควรดำเนินการ  ดังต่อไปนี้ 

• ตกลงชดใช้เป็นเงินแทน ในกรณีที่จำเลยยอมรับผิดแต่หาตัวรถมาคืนไม่ได้ จะมีการเจรจาไกล่เกลี่ยเพื่อให้จำเลยชำระเงินคืนให้แก่คุณแทน โดยจะตกลงกันว่าจะให้ชดใช้เป็นจำนวนเท่าใด
  • จ่ายแบบครบในคราวเดียว  หรือ
  • แบบเงื่อนไขผ่อนชำระ เป็นงวดก็ได้ 

หากจำเลย ไม่ชำระเงิน หรือชำระไม่ตรงตามเงื่อนไขที่ไกล่เกลี่ยไว้ในชั้นศาล ศาลจะมีคำพิพากษาให้ลงโทษจำคุกจำเลยต่อไป

• กรณีต่อสู้คดีแล้วแพ้ หากจำเลยไม่ยอมรับผิดและเลือกสู้คดี แต่สุดท้ายคุณชนะคดี ศาลจะมีคำพิพากษาให้จำคุกจำเลย และสั่งให้จำเลยต้องชำระเงินคืนให้กับคุณด้ว
• • การบังคับตามกฎหมาย: แม้ในทางปฏิบัติหากจำเลยไม่มีทรัพย์สินเลย คุณอาจจะยังไม่ได้รับเงินในทันที แต่จำเลยจะต้องรับโทษทางอาญาคือการติดคุกตามคำพิพากษาของศาล ซึ่งกระบวนการนี้เป็นผลจากการที่คุณฟ้องคดีอาญาฐานยักยอก
• ดังนั้น แม้จะไม่ได้ทรัพย์สินกลับคืนมาในเชิงเศรษฐกิจ แต่จำเลยจะได้รับโทษทัณฑ์ทางอาญาจากการกระทำความผิดนั้นครับ

สรุป หากตัวรถหายไปแล้ว กระบวนการทางกฎหมายจะเปลี่ยนจากการติดตามรถคืนมาเป็นการบังคับให้ชดใช้ค่าเสียหายเป็นตัวเงิน โดยมีโทษจำคุกเป็นตัวบีบบังคับให้จำเลยต้องรับผิดชอบชดใช้เงินตามที่คุณเสียหายจริง

ค่าใช้ค่าในการดำเนินคดี

การฟ้องคดี ไม่ว่าจะคดีแพ่งหรือคดีอาญา ย่อมต้องมีค่าใช้จ่ายในการดำเนินการแน่นอน ไม่ว่าจะเป็นค่าทนายความในกรณีฟ้องคดีเอง และค่าธรรมเนียมศาลจะต้องจ่าย เพื่อใช้ในการประกอบการพิจารณาก่อนตัดสินใจ ดังนี้

• ค่าทนายความ เนื่องจากอัตราค่าทนายความมักขึ้นอยู่กับความยากง่ายของคดีและข้อตกลงระหว่างคุณกับทนายความแต่ละท่าน ข้อมูลส่วนนี้จึงไม่ได้ถูกระบุไว้
• การฟ้องคดีอาญาด้วยตนเองในฐานะผู้เสียหายจะไม่มีค่าธรรมเนียมศาล (ต่างจากคดีแพ่งที่ต้องเสียค่าธรรมเนียมตามทุนทรัพย์)

ศาลจะตัดสินลงโทษจำคกจำเลยหรือไม่ ? 

ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 352 “ผู้ใดครอบครองทรัพย์ซึ่งเป็นของผู้อื่น หรือซึ่งผู้อื่นเป็นเจ้าของรวมอยู่ด้วย เบียดบังเอาทรัพย์นั้นเป็นของตนหรือบุคคลที่สามโดยทุจริต ผู้นั้นกระทำความผิดฐานยักยอก ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

           ถ้าทรัพย์นั้นได้ตกมาอยู่ในความครอบครองของผู้กระทำความผิด เพราะผู้อื่นส่งมอบให้โดยสำคัญผิดไปด้วยประการใด หรือเป็นทรัพย์สินหายซึ่งผู้กระทำความผิดเก็บได้ ผู้กระทำต้องระวางโทษแต่เพียงกึ่งหนึ่ง

           [อัตราโทษ แก้ไขเพิ่มเติมโดยมาตรา 4 แห่งพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 26) พ.ศ. 2560] ” 

ซึ่งในการพิจารณาลงโทษ ศาลจะใช้ดุลยพินิจในการกำหนดโทษหนักเบาตามพฤติการณ์ของแต่ละคดี 

อายุความ

คดียักยอกเป็นความผิดอันยอมความได้ ต้องแจ้งความร้องทุกข์หรือฟ้องคดีภายใน 3 เดือน นับแต่วันที่รู้เรื่องและรู้ตัวผู้กระทำความผิด 

ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 356 “ความผิดในหมวดนี้เป็นความผิดอันยอมความได้” 

ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 96 “ภายใต้บังคับมาตรา 95 ในกรณีความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายมิได้ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ” 

ฎีกาสนับสนุน  ผู้เช่าซื้อมีสิทธิ์ฟ้องคดียักยอกได้ 

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5097/2531
          ผู้ครอบครองทรัพย์ แม้มิใช่เป็นเจ้าของ ก็เป็นผู้เสียหายในความผิดฐานยักยอกทรัพย์ได้ ตามนัยแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2(4) “ผู้เสียหาย” หมายความถึงบุคคลผู้ได้รับความเสียหายเนื่องจากการกระทำผิดฐานใดฐานหนึ่ง รวมทั้งบุคคลอื่นที่มีอำนาจจัดการแทนได้ ดังบัญญัติไว้ในมาตรา 4, 5 และ 6 ” 

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1554 – 1555/2512
        ถ้าข้อเท็จจริงฟังได้ว่าโจทก์ร่วมเป็นผู้ดูแลทรัพย์พิพาทไว้. จำเลยยืมทรัพย์พิพาทไปจากโจทก์ร่วม. เมื่อเกิดการเสียหายขึ้นเพราะการกระทำผิดยักยอกของจำเลย. โจทก์ร่วมจึงเป็นผู้เสียหายในฐานะเป็นผู้ครอบครองดูแลทรัพย์พิพาท มีอำนาจร้องทุกข์ตามกฎหมาย ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 2(4)(ตามนัยฎีกาที่ 1341/2495,420/2505,562/2505). แม้ในฟ้องจะบรรยายคลาดเคลื่อนว่าใครเป็นเจ้าทรัพย์ ก็ไม่ถือว่าข้อเท็จจริงที่ได้ความต่างกับฟ้อง
      เมื่อข้อเท็จจริงได้ความว่าจำเลยยืมทรัพย์ไป แล้วทุจริตยักยอกเอาไว้เป็นผลประโยชน์ส่วนตัวเสีย. ย่อมมีความผิดในทางอาญา มิใช่เป็นเพียงเรื่องยืมทางแพ่งเท่านั้น
      โจทก์บรรยายฟ้องว่า ‘เมื่อเดือนตุลาคม 2506 และต่อมาประมาณปลายเดือนเมษายน 2507. จำเลยทั้งสี่ได้ร่วมกันขอยืมเครื่องประดับไปหลายอย่าง (ห้อยคอและกลัดเสื้อรูปดอกไม้แหวนเพชรเม็ดเดียว แหวนเพชรเม็ดเล็กเป็นรูป 4 เหลี่ยมแหวนทับทิมล้อมเพชร กำไลประดับเพชร สร้อยข้อมือนพเก้า จี้เพชรพร้อมสร้อยทองคำขาว แหวนมรกตล้อมเพชร ต่างหูเพชรนาฬิกาข้อมือประดับเพชร). ต้นเดือนมีนาคม 2510 โจทก์ร่วมทั้งสองได้ทวงถามของที่จำเลยยืมไป จำเลยทั้งสี่ปฏิเสธไม่ยอมคืน.โดยระหว่างมีนาคม 2510 วันเวลาใดไม่ปรากฏชัด.จำเลยมีเจตนาทุจริตคิดยักยอกเอาทรัพย์ดังกล่าวไว้เป็นประโยชน์ส่วนตน’ เป็นฟ้องที่ไม่เคลือบคลุม
คำแจ้งความที่มีความว่า ‘จึงได้มาแจ้งให้พนักงานสอบสวนดำเนินคดีต่อบุคคลทั้งสี่ต่อไป’ นั้น. เป็นการกล่าวหาโดยมีเจตนาจะให้ผู้กระทำผิดได้รับโทษ จึงเป็นคำร้องทุกข์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2(7). เมื่อเจ้าพนักงานสอบสวนบันทึกข้อความคำร้องทุกข์ไว้ในรายงานเบ็ดเสร็จประจำวันและผู้ร้องทุกข์ได้ลงชื่อไว้แล้ว จึงเป็นการบันทึกคำร้องทุกข์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 123วรรคสาม.

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7832/2556
จำเลยกับพวกร่วมกันยักยอกรถยนต์ของผู้เสียหายที่ 1 ซึ่งเป็นผู้ให้เช่าซื้อ ขณะอยู่ในความครอบครองของผู้เสียหายที่ 2 ซึ่งเป็นผู้เช่าซื้อ เมื่อในขณะกระทำความผิดผู้เสียหายที่ 2 เป็นผู้มีสิทธิครอบครองใช้ประโยชน์รถยนต์ที่เช่าซื้อดังกล่าว การกระทำของจำเลยกับพวกย่อมทำให้ผู้เสียหายที่ 2 ได้รับความเสียหายโดยตรง แม้ผู้เสียหายที่ 2 จะไปแจ้งความร้องทุกข์ในฐานะผู้รับมอบอำนาจจากผู้เสียหายที่ 1 แต่ก็ถือว่าได้ร้องทุกข์ในฐานะที่ผู้เสียหายที่ 2 เป็นผู้เสียหายด้วยเช่นกัน ผู้เสียหายที่ 2 จึงเป็นผู้เสียหายในคดีนี้ และย่อมมีอำนาจในการถอนคำร้องทุกข์ เมื่อความผิดฐานยักยอกทรัพย์เป็นความผิดต่อส่วนตัวและคดียังไม่ถึงที่สุด ผู้เสียหายขอถอนคำร้องทุกข์เสียเมื่อใดก็ได้ เมื่อปรากฏว่าก่อนศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับฎีกา ผู้เสียหายที่ 2 ถอนคำร้องทุกข์ สิทธินำคดีอาญามาฟ้องย่อมระงับไปตาม ป.วิ.อ. มาตรา 39 (2)

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1949/2556
การที่ผู้เสียหายตกลงขายรถที่เช่าซื้อให้จำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 1 ตกลงผ่อนชำระค่าเช่าซื้อให้บริษัท ช. แทนผู้เสียหาย  ถือได้ว่า เป็นการโอนสิทธิตามสัญญาเช่าซื้อ แม้จะไม่ได้รับความยินยอมจากบริษัท ช. ผู้ให้เช่าซื้อ  ก็มีผลในทางแพ่งเพียงว่าผู้ให้เช่าซื้อยังคงมีสิทธิเรียกค่าเช่าซื้อที่ค้างจากผู้เช่าซื้อคนเดิมได้ต่อไป  ไม่มีผลทำให้ผู้เสียหายและบริษัท ช. ไม่เป็นผู้เสียหายโดยนิตินัยในการที่จำเลยที่ 1 ยักยอกรถที่เช่าซื้อไป

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6007/2530
แม้กรรมสิทธิ์ในรถยนต์ที่เช่าซื้อยังอยู่กับผู้ให้เช่าซื้อ แต่ผู้เช่าซื้อย่อมมีสิทธิครอบครองใช้ประโยชน์จากรถยนต์ที่เช่าซื้อนั้นและมีหน้าที่ต้องส่งคืนรถยนต์ที่เช่าซื้อในสภาพเรียบร้อยแก่ผู้ให้เช่าซื้อหากมีกรณีต้องคืน เมื่อบุตรโจทก์ซึ่งเป็นผู้เช่าซื้อถึงแก่กรรม สิทธิและหน้าที่ดังกล่าวย่อมตก ทอดมายังโจทก์ในฐานะทายาทคนหนึ่ง เมื่อจำเลยได้ยักยอกทรัพย์นั้นไปจากโจทก์ โจทก์ย่อมได้รับความเสียหาย จึงเป็นผู้เสียหายและมีอำนาจฟ้อง ฎีกาของจำเลยที่ว่า โจทก์มอบรถยนต์คันพิพาทให้จำเลยซ่อมเป็นเวลานานถึง 8 เดือนเศษ จำเลยไม่ได้แจ้งราคาค่าซ่อมให้โจทก์ทราบโจทก์น่าจะทราบได้ในขณะนั้นหรือช่วงเวลานั้นแล้วว่าจำเลยเบียดบังเอารถยนต์คันพิพาทเป็นของตนเอง โจทก์นำคดีมาฟ้องเกินระยะเวลา 3 เดือนพ้นกำหนดอายุความ เป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริง

หลักเกณฑ์การฟ้องชู้ตามกฎหมายใหม่ (พ.ศ. 2568) ภายใต้ พรบ. สมรสเท่าเทียม มีการเปลี่ยนแปลงสำคัญที่ช่วยให้การฟ้องร้องทำได้ครอบคลุมและง่ายขึ้น ดังนี้

1. ความเท่าเทียมทางเพศในการฟ้องชู้

ในกฎหมายเดิม การฟ้องชู้จำกัดเฉพาะชายฟ้องชายชู้ หรือหญิงฟ้องหญิงชู้ แต่ตามกฎหมายใหม่ ชู้จะเป็นเพศอะไรก็ได้ ไม่ว่าจะเป็นคู่สมรสเพศเดียวกัน (เกย์, เลสเบี้ยน) หรือคู่สมรสต่างเพศ ก็สามารถฟ้องร้อง “ชู้” ได้โดยไม่จำกัดเพศอีกต่อไป

2. ไม่จำเป็นต้อง “แสดงตนโดยเปิดเผย”

นี่คือการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญที่สุดประการหนึ่ง:

• กฎหมายเดิม: หากภรรยาจะฟ้องหญิงชู้ ต้องมีหลักฐานว่าหญิงนั้นแสดงตนโดยเปิดเผย เช่น พาออกงาน สังคมรับรู้ หรือลงรูปคู่ในโซเชียลมีเดีย หากแอบคบกันหลบๆ ซ่อนๆ ศาลอาจยกฟ้องได้
• กฎหมายใหม่: มาตรา 1523 วรรค 2 ระบุชัดเจนว่า ไม่จำเป็นต้องแสดงตัวโดยเปิดเผย เพียงแค่มีพฤติการณ์ “ล่วงเกินไปในทำนองชู้” ก็สามารถฟ้องได้ทันที 

3. นิยามของ “การล่วงเกินในทำนองชู้”

การฟ้องชู้ไม่จำเป็นต้องมีหลักฐานถึงขั้นมีเพศสัมพันธ์กัน หรือต้องมีคลิปขณะนอนด้วยกัน พฤติกรรมที่เข้าข่ายล่วงเกินในทำนองชู้ ได้แก่:

• การกอด จูบ หอมแก้ม หรือโอบกอดในลักษณะที่เกินกว่าเพื่อนหรือประเพณีวัฒนธรรมจะรับได้
• การจับของสงวนหรือกระทำการลามก ไม่ว่าจะทำในที่ลับหรือที่แจ้ง
• ความสัมพันธ์แบบชั่วคราว เช่น One-night stand, เด็กไซด์ไลน์ หรือเด็กบาร์โฮส ที่มีการล่วงเกินคู่สมรสของผู้อื่นเพื่อหวังเงินหรือการเลี้ยงดู ก็สามารถฟ้องได้

4. เกณฑ์การกำหนดค่าทดแทน (ค่าเสียหาย)

1. ฐานะทางสังคม 
2. การศึกษา 
3. ระยะเวลาการแต่งงาน 
4. ความร้ายแรงของพฤติกรรม

5. ระยะเวลาในการยื่นฟ้อง (อายุความฟ้องชู้) 

คู่สมรสฝ่ายที่เสียหาย  สามารถฟ้องเรียกค่าเสียหายจากผู้ที่กระทำการ “ในทำนองชู้” ได้โดยผู้เสียหาย ไม่จำเป็นต้องฟ้องหย่า ควบคู่ไปด้วยก็ได้ แต่ต้องดำเนินการภายใน อายุความ 1 ปี นับตั้งแต่ทราบเรื่องและรู้ตัวผู้กระทำผิด

การเตรียมหลักฐานก่อนฟ้องชู้

1.หลักฐานความเป็นคู่สมรส 

•  สำเนาใบสำคัญการสมรส
• สำเนาบัตรประจำตัวประชาชนของผู้ฟ้องคดี
• สำเนาใบเปลื่ยนชื่อของเรา หรือของคู่สมรส
• ทะเบียนบ้านของผู้ฟ้องคดี
• สูติบัตร (เฉพาะในกรณีมีบุตรด้วยกัน)

2.หลักฐานความเป็นชู้

• หลักฐานการล่วงเกินทางกายเป็นภาพถ่าย หรือคลิป VDO  เช่น ภาพถ่ายหรือวิดีโอการ กอด จูบ หอมแก้ม หรือการโอบกอด ในลักษณะที่เกินกว่าเพื่อนหรือประเพณีวัฒนธรรมปกติจะรับได้ รวมถึงการจับของสงวนหรือกระทำการลามก ไม่ว่าจะทำในที่ลับหรือที่แจ้ง และไม่ว่าจะมีคนเห็นหรือไม่ก็ตาม หลักฐานที่ใช้ฟ้องชู้ “ไม่จำเป็นต้องเป็นหลักฐานการมีเพศสัมพันธ์” แต่ต้องแสดงให้เห็นถึง พฤติการณ์ “ล่วงเกินในทำนองชู้”  

หลักฐานที่ใช้ฟ้องชู้ “ไม่จำเป็นต้องเป็นหลักฐานการมีเพศสัมพันธ์” แต่ต้องแสดงให้เห็นถึง       พฤติการณ์    "ล่วงเกินในทำนองชู้"  

แต่หากมีหลักฐานชัดเจนว่ามี การร่วมประเวณีกัน เช่น คลิปวิดีโอ หรือหลักฐานการเข้าพักในห้องเดียวกัน จะเป็นหลักฐานที่ ช่วยให้เรียกค่าเสียหายได้สูงขึ้น

• หลักฐานการสนทนา ระหว่างชู้กับคู่สมรสทางโทรศัพท์มือถือ แอปพลิเคชั่นไลน์ เว็บไซด์เฟซบุ๊ก แอพพลิเคชั่นหาคู่  เช่น ข้อความการพูดคุยในทางชู้สาว โดยเฉพาะ การพูดคุยในทำนองเซ็กส์ หรือพูดถึงการมีอะไรกันแล้ว ถือเป็นหลักฐานที่มีน้ำหนักมากในการพิสูจน์ความสัมพันธ์ 
• หลักฐานการเข้าโรงแรม เช่น ใบเสร็จค่าที่พัก ใบเสร็จร้านอาหาร สถานที่ท่องเที่ยว หลักฐานการโอนเงินให้กับชู้  รวมถึงหลักฐานการเดินทางจาก Google Map
• หลักฐานการซื้อทรัพย์สินให้กัน เช่น ซื้อรถ ซื้อบ้าน ซื้อเครื่องประดับ ฯลฯ 
• หลักฐานการโอนเงินให้กัน เช่น มีการโอนเงินค่าเลี้ยงดูให้กันตลอดทุกเดือน 
• หลักฐานการแสดงตนโดยเปิดเผย (เพื่อเพิ่มค่าเสียหายให้สูงขึ้น) ถึงแม้ปัจจุบันจะไม่ต้องพิสูจน์ว่าชู้แสดงตัวโดยเปิดเผยก็ฟ้องชนะได้ แต่หากมีหลักฐานว่าชู้มีการ โพสต์รูปคู่ลง Facebook/Instagram หรือพาออกงานสังคม หลักฐานส่วนนี้จะช่วยให้ศาลกำหนด ค่าเสียหายให้สูงขึ้น เนื่องจากสร้างความเสียหายต่อชื่อเสียงและครอบครัวมากขึ้น

3. หลักฐานเพื่อใช้ประกอบการพิจารณากำหนดค่าทดแทน 

• หลักฐานเกี่ยวฐานะทางสังคมของทุกฝ่าย เช่น การดำรงตำแหน่งนักการเมือง การประกอบอาชีพดารา หรืออาชีพที่มีคนรู้จักเป็นจำนวนมาก 
• หลักฐานเกี่ยวกับอาชีพ รายได้ทุกฝ่าย   เช่น สลิปเงินเดือน หนังสือรับรองเงินเดือน
• หลักฐานเกี่ยวกับวุฒิการศึกษาทุกฝ่าย  เช่น สำเนาใบปริญญาบัตร 
• หลักฐานเกี่ยวกับการจัดงานแต่งงาน
• ระยะเวลาที่แต่งงานใช้ชีวิตร่วมกัน (ยิ่งนานยิ่งมีค่าทดแทนสูง)
• การมีบุตรร่วมกัน
• ลักษณะความสัมพันธ์ในครอบครัวก่อนเกิดเหตุการณ์มีชู้ (เช่น ครอบครัวมีความสุขและรักใคร่กันดี)
• ลักษณะความสัมพันธ์ในครอบครัวหลังเกิดเกตุการณ์มีชู้ (เช่น ครอบครัวแตกสลายและบุตรขาดความรักจากครอบครัว)
• การเปิดเผยความสัมพันธ์ในการเป็นชู้ (ยิ่งถ้ามีการเปิดเผยต่อสาธารณะก็มีค่าทดแทนสูงตามไปด้วย)
• ระยะเวลาเป็นชู้
• ผู้ซึ่งเป็นชู้จะต้องรู้ว่ากำลังเป็นชู้ และผู้ซึ่งเป็นชู้ก็ยังจงใจละเมิดสิทธิคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งด้วย (หากไม่รู้ว่ากำลังเป็นชู้กับคู่สมรสผู้อื่น ก็อาจจะเรียกค่าทดแทนได้น้อยหรือไม่ได้เลย)
• ความสำนึกผิดหลังถูกจับได้ว่าคบชู้
• มีการฟ้องหย่า เพื่อเรียกทรัพย์สินจากอีกฝ่าย (คู่สมรส) ร่วมด้วยหรือไม่

ข้อควรระวังสำคัญที่สุดในการฟ้องชู้ 

ในการฟ้องชู้ หากคู่สมรสฝ่ายที่ได้รับความเสียหาย “ยินยอม” หรือ “รู้เห็นเป็นใจ” ให้คู่สมรสของตนมีความสัมพันธ์ฉันชู้สาวกับบุคคลอื่น จะไม่สามารถเรียกค่าทดแทนได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1523 วรรคท้าย บัญญัติไว้อย่างชัดเจนว่า ถ้าคู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจให้อีกฝ่ายหนึ่งกระทำการตามมาตรา 1516 (1) เช่น มีชู้ หรืออุปการะเลี้ยงดูผู้อื่นฉันคู่สมรส  หรือให้ผู้อื่นล่วงเกินคู่สมรสของตนในทำนองชู้ คู่สมรสฝ่ายนั้นจะเรียกค่าทดแทนไม่ได้ หากมีการฟ้องชู้ไปแล้ว และจำเลยพิสูจน์ได้ว่า คุณยินยอมให้ความสัมพันธ์นั้นเกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการตกลงกันด้วยวาจา หรือพฤติการณ์ที่ยอมรับในทางปฏิบัติ ศาลจะพิพากษายกฟ้องและคุณจะไม่ได้รับค่าทดแทนใดๆ เลย

พฤติการณ์ที่ถือว่าเป็นการ “ยินยอม” หรือ “รู้เห็นเป็นใจ” ที่ศาลจะรับฟังว่ามีการยินยอมหรือไม่ จะต้องมีพฤติการณ์ที่ชัดเจนและเป็นพิเศษจริงๆ เช่น 

• การใช้ชีวิตร่วมกัน: เช่น การอาศัยอยู่บ้านหลังเดียวกันสามคน (สามี ภริยา และชู้) หรือมีหลักฐานการไปเที่ยวด้วยกันอย่างเปิดเผย

• การเกื้อกูลกันทางทรัพย์สิน: เช่น เมียน้อยโอนเงินส่งเสียเลี้ยงดูเมียหลวงทุกเดือน หรือเมียหลวงเลี้ยงลูกให้เมียน้อย

• การส่งเสริมให้มีชู้: เช่น การหาเมียน้อยให้สามี หรือในบางกรณีคือการยอมให้คู่สมรสไปประกอบอาชีพขายตัว

• มีข้อความหรือบันทึก: มีหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษรหรือข้อความแชทที่แสดงถึงการยอมรับหรือยินยอมให้ความสัมพันธ์นั้นดำเนินต่อไป

พฤติการณ์ที่ถือว่าเป็นการที่ไม่ใช่ “การยินยอม” ข้อสังเกตว่าพฤติกรรมบางอย่างอาจถูกอ้างว่าเป็นการยินยอมแต่ศาลอาจไม่รับฟังเสมอไป เช่น 

• “นิ่ง” ไม่ใช่ “ยินยอม”: การที่เมียหลวงรู้เรื่องแล้วนิ่งเฉย หรือไม่ฟ้องร้องในทันทีทันใด ไม่ได้หมายความว่ายินยอมเสมอไป,

• “เงียบ” ไม่ใช่ “ไม่ติดใจ”: การเงียบอาจมีเหตุผลอื่น เช่น ความจำเป็นในครอบครัว ซึ่งไม่ถือเป็นการสละสิทธิในการฟ้อง

• ไม่มีเหตุผลพิเศษ: ปกติภริยาย่อมต้องรักใคร่หวงแหนสามี มิให้ไปมีความสัมพันธ์ฉันชู้สาวกับหญิงอื่น เว้นแต่จะมีเหตุผลพิเศษอย่างยิ่งจริงๆ,

ในคดีฟ้องชู้ หากมีการต่อสู้ในประเด็นเรื่องการยินยอม “ภาระการพิสูจน์ตกเป็นหน้าที่ของฝ่ายชู้” (จำเลย) ที่จะต้องนำสืบให้ศาลเห็นอย่างชัดเจนว่าคู่สมรสโจทก์มีการยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจจริงๆ

กฎหมายที่เกี่ยวข้อง 

 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์  มาตรา  1523 “ เมื่อศาลพิพากษาให้หย่ากันเพราะเหตุตามมาตรา ๑๕๑๖ (๑) คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีสิทธิได้รับค่าทดแทนจากคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งและจากผู้ซึ่งได้รับการอุปการะเลี้ยงดูหรือยกย่อง หรือผู้ซึ่งเป็นเหตุแห่งการหย่านั้น

            คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะเรียกค่าทดแทนจากผู้ซึ่งล่วงเกินคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งไปในทำนองชู้ หรือจากผู้ซึ่งแสดงตนโดยเปิดเผยเพื่อแสดงว่าตนมีความสัมพันธ์กับคู่สมรสอีกฝ่ายหนึ่งในทำนองชู้ก็ได้

            ถ้าคู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจให้อีกฝ่ายหนึ่งกระทำการตามมาตรา ๑๕๑๖ (๑) หรือให้ผู้อื่นกระทำการตามวรรคสอง คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งนั้นจะเรียกค่าทดแทนไม่ได้ ”

 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์  มาตรา 1529 “ สิทธิฟ้องร้องโดยอาศัยเหตุในมาตรา ๑๕๑๖ (๑) (๒) (๓) หรือ (๖) หรือมาตรา ๑๕๒๓ ย่อมระงับไปเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งปีนับแต่วันผู้กล่าวอ้างรู้หรือควรรู้ความจริงซึ่งตนอาจยกขึ้นกล่าวอ้าง

            เหตุอันจะยกขึ้นฟ้องหย่าไม่ได้แล้วนั้น อาจนำสืบสนับสนุนคดีฟ้องหย่าซึ่งอาศัยเหตุอย่างอื่น ”

ทะเบียนสมรส คือ เอกสารยืนยันความสัมพันธ์ของคู่รัก  ที่ก่อให้เกิดสิทธิ หน้าที่ ระหว่างบุคคลสองคน เช่น การรับรองบุตร การลดหย่อนภาษี การแบ่งสินสมรส และการฟ้องหย่า เป็นต้น 

บุตรที่เกิดจากบิดามารดาไม่จดทะเบียนสมสร 

เมื่อบุคคลสองคนไม่ได้จดทะเบียนสมรสกัน บุตรที่เกิดขึ้น ย่อมบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของมารดาอยู่แล้วตามกฎหมาย ป.พ.พ. มาตรา 1546 “ เด็กเกิดจากหญิงที่มิได้มีการสมรสกับชาย ให้ถือว่าเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของหญิงนั้น เว้นแต่จะมีกฎหมายบัญญัติไว้เป็นอย่างอื่น”แต่บิดาจะไม่ได้เป็นบิดาชอบด้วกฎหมายของบุตรแต่อย่างใด  ถึงแม้ว่าโดยพฤตินัย บิดาได้มีการแจ้งเกิดบุตร ว่าเป็นบิดาของบุตรก็ตาม บิดาได้ส่งเสียเลี้ยงดูบุตร  พาไปออกสังคม บอกกล่าวคนทั่วไปว่าเป็นบุตร  หรือให้ใช้นามสกุลบิดา   หากแต่บุตร คนนี้มีสิทธิเพียงรับมรดกของบิดา ในฐานะผู้สืบสันดานของบิดาไม่ชอบด้วยกฎหมายเท่านั้น 

บุตรจะเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของบิดาได้อย่างไร 

เมื่อบุตรที่เกิดจากบิดามารที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสกันตามกฎหมาย บิดาจะเป็นบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายของบุตรได้ โดยการที่บิดามารดาไปจดทะเบียนสมรสกันภายหลัง จะทำให้บุตรเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของบิดาตั้งแต่วันที่บุตรเกิด หรือ บิดาร้องขอต่อศาลเพื่อให้ศาลพิพากษาว่าเป็นบุตรได้ ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1547 “เด็กเกิดจากบิดามารดาที่มิได้สมรสกัน จะเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายต่อเมื่อบิดามารดาได้สมรสกันในภายหลังหรือบิดาได้จดทะเบียนว่าเป็นบุตรหรือศาลพิพากษาว่าเป็นบุตร”

. 

การจดทะเบียนสมรสต้องทำอย่างไร 

วิธี จดทะเบียนสมรส สามารถทำได้ไม่ยาก เพียงคุณเตรียมเอกสารต่าง ๆ ให้พร้อม ก็สามารถทำ การจดทะเบียนสมรส ได้แล้วโดยสามารถจดได้ทั้งในงานแต่งแต่จะต้องมีนายอำเภอมาด้วย หรือที่สำนักงานเขต หรือที่ว่าการอำเภอได้เช่นกัน โดยเอกสารที่คุณจะต้องเตรียมให้พร้อมนั่นก็คือ 

• บัตรประชาชนตัวจริงของทั้งสองฝ่าย หรือบัตรอื่น ๆ ที่ทางราชการออกให้ 
• ทะเบียนบ้านตัวจริงของทั้งสองฝ่าย 
• พยานสำหรับใช้ใน การจดทะเบียนสมรส 2 คน พร้อมกับบัตรประชาชนตัวจริงของพยาน ซึ่งพยานจะต้องเป็นบุคคลที่มีอายุครบ 20 ปีบริบูรณ์
• หากฝ่ายใดเคยทำการหย่ามาก่อนให้นำหลักฐานการหย่ามาด้วย 
• ในกรณีที่คู่สมรสคนก่อนเสียชีวิตไปแล้ว ให้นำใบมรณะบัตรมาใช้เป็นหลักฐาน 
• สูติบัตรและทะเบียนบ้านของบุตร ในกรณีที่มีบุตรก่อน การจดทะเบียนสมรส 
• บันทึกข้อตกลงก่อนสมรส (ถ้ามี) 

ไม่จดทะเบียนสมรส แต่ต้องการให้บุตรเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมาย ต้องทำยังไง 

กรณีที่ บิดาและมารดาไม่ได้จดทะเบียนสมรสกันตามกฎหมาย  บิดาก็สามารถยื่นคำร้องขอต่อศาล เพื่อให้ศาลพิพากษาว่าเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของบิดาได้ ตามป.พ.พ. มาตรา 1547 

การยื่นคำร้องขอรับรองบุตร (บิดาสมัครใจ) ต่อศาล ทำได้ในกรณีดังต่อไปนี้

1. บุตรไม่สามารถให้ความยินยอมได้ เช่น อายุยังน้อย หรือมีเหตุอื่น กรณีอายุบุตรยังน้อยนั้น กฎหมายไม่ได้มีกำหนดอายุขั้นต่ำของเด็ก แต่โดยทั่วไปหากเด็กอายุตั้งแต่ 7 ปีขึ้นไป หรือเด็กสามารถอ่านเขียนและลงลายมือชื่อให้ความยินยอมเองได้ จะสามารถจดทะเบียนที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือเขตได้ทันที หากเด็กอายุยังน้อยกว่า 7 ปี หรือเป็นทารก ต้องยื่นเรื่องผ่านศาลเยาวชนและครอบครัวเพื่อรับรองบุตร 
2. มารดาหรือบุตรไม่ยินยอม อาจเพราะ มารดาเสียชีวิต ไม่สามารถให้ความยินยอมได้ 

เพื่อให้บุตรเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของบิดา  บิดาอาจติดต่อทนายความให้ช่วยเหลือทางกฎหมาย ในการดำเนินการยื่นคำร้องขอต่อศาลให้ศาลมีคำพิพากษาให้บุตรเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของบิดาก็ได้ 

ขั้นตอนการยื่นคำร้องขอรับรองบุตร

1. เตรียมข้อมูลหลักฐาน ดังต่อไปนี้ ก่อนเข้าพบทนายความ  

1. สำเนาบัตรประจำตัวประชาชนของบิดา มารดา และบุตร 
2. สำเนาทะเบียนบ้านของบิดา มารดา และบุตร
3. สำเนาสูติบัตรของบุตร
4. หนังสือให้ความยินยอมของมารดา (กรณีมารดายังมีชีวิตและยินยอม)
5. คำร้องขอจดทะเบียนและบันทึกทะเบียนครอบครัว (แบบ คร.1) (ถ้ามี หรือใช้เป็นส่วนหนึ่งของคำร้องต่อศาล)
6. มรณบัตรของมารดา (กรณีมารดาเสียชีวิต)
7. ใบเปลี่ยนชื่อ – สกุลของบิดา มารดา บุตร (ถ้ามี)
8. หลักฐานเด็กใช้นามสกุลพ่อ หรือพ่อเป็นผู้แจ้งเกิด หลักฐานการเลี้ยงดูว่าพ่อเป็นฝ่ายเลี้ยงดู  เช่น ภาพถ่ายแสดงความสัมพันธ์ในครอบครัว 
9. หลักฐานการตรวจทางพันธุกรรม (DNA) (ถ้าจำเป็น)

• ถ่ายเอกสารรวม 2 ชุด ส่งให้สถานพินิจฯ 1 ชุด ผู้ร้องเก็บไว้ 1 ชุด
• กรณียื่นเอกสารที่ศาล ต้องถ่ายเอกสารรวม 3 ชุด

2. สถานที่ยื่นคำร้อง คือ ศาลเยาวชนและครอบครัวที่มีอำนาจในเขตพื้นที่ ดังนี้ 

• พื้นที่ที่ผู้ร้อง (บิดา) มีภูมิลำเนาอยู่ (มีชื่อในทะเบียนบ้าน) หรืออาจยื่นที่ศาลเยาวชนและครอบครัวที่บุตรมีชื่อในทะเบียนบ้าน
• หรือท้องที่ที่บิดามารดาได้อยู่กินฉันสามีภริยา ซึ่งถือว่าเป็นสถานที่มูลคดีเกิด
• กรณีเป็นคำฟ้องให้ยื่นศาลเยาวชนและครอบครัวที่จำเลยมีภูมิลำเนาอยู่

3. ค่าใช้จ่ายในการยื่นคำร้อง 

• ค่าขึ้นศาล จำนวน 200 บาท (ต่อบุตร 1 คน)
• ค่าประกาศหนังสือพิมพ์จำนวน 500 บาท (ปัจจุบัน ไม่ต้องชำระ)
• ค่าส่งคำคู่ความ (ถ้ามี)

4. การยื่นคำร้อง ให้ยื่นที่งานรับฟ้องคดีแพ่ง/คดีครอบครัว เจ้าหน้าที่จะกำหนดวันนัดไต่สวนคำร้อง ส่วนใหญ่จะกำหนดไม่น้อยกว่า 45 วันนับแต่วันยื่นคำร้องขอ

หลังยื่นคำร้องแล้ว ศาลจะทำการนัด ตามขั้นตอนดังต่อไปนี้ 

1. ให้ถ้อยคำที่สถานพินิจฯ
   ผู้ร้อง (บิดา) จะต้องนำมารดา บุตร และหรือผู้เกี่ยวข้องรู้เห็นไปให้ถ้อยคำที่สถานพินิจฯ ตามกำหนดนัด ส่วนใหญ่จะภายใน 15 วันนับแต่วันที่ศาลมีคำสั่งรับคำร้อง
2. ไต่สวนคำร้อง
   กรณีไม่มีผู้คัดค้าน ผู้ร้องจะต้องนำพยานที่อ้างไว้ในบัญชีพยานมาสืบหรือให้ถ้อยคำต่อศาล โดยนำต้นฉบับเอกสารแนบท้ายคำร้องมาให้ศาลตรวจสอบด้วย ศาลจะพิจารณาคำเบิกความพยาน ประกอบกับรายงานของสถานพินิจฯ แล้วถึงจะมีคำสั่ง
3. การจดทะเบียนรับรองบุตร
   เมื่อครบกำหนดระยะเวลา 1 เดือนนับแต่วันพิพากษาหรือคำสั่ง ผู้ร้องจะต้องมาขอคัดถ่ายคำพิพากษาหรือคำสั่งโดยให้เจ้าหน้าที่ศาลรับรองสำเนาถูกต้อง และขอใบสำคัญคดีถึงที่สุด แล้วจึงนำไปจดทะเบียนที่สำนักทะเบียนอำเภอ/สำนักงานเขต

เมื่อชีวิตคู่ถึงทางตัน การหย่าร้างในมุมมองของกฎหมาย

เมื่อความอดทนในการประคองชีวิตคู่ เผชิญกับบททดสอบมากมาย จนบางครั้งนำไปสู่ความขัดแย้งและการเลิกรากัน กฎหมายไทยไม่ได้มองว่าการหย่าร้างเป็นเพียงการสิ้นสุดความสัมพันธ์ แต่เป็นกลไกในการ คุ้มครองสิทธิ ของฝ่ายที่ถูกกระทำ ในการที่เขาจะใช้สิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย รวมไปถึงการว่าจ้างทนายความฟ้องคดี เพื่อเรียกร้อง ค่าทดแทน (สินไหมทดแทน)  ค่าอุปการะเลี้ยงดูระหว่างคู่สมรส  ค่าเลี้ยงชีพ สินสมรส และสิทธิเกี่ยวกับบุตร

หากคู่สมรสไม่สามารถตกลงแยกทางกันได้โดยสมัครใจ การฟ้องหย่าจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อเข้าเงื่อนไข เหตุฟ้องหย่า 10 ประการ  ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1516  เท่านั้น เช่น การอุปการะเลี้ยงดูหรือยกย่องผู้อื่นฉันภริยาหรือสามี (ชู้สาว), การทำร้ายร่างกายหรือจิตใจ หรือการสมัครใจแยกกันอยู่เกินระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด  เป็นต้น 

หลังจากการหย่าโดยคำพิพากษาของศาลแล้ว ไม่ได้ทำให้เพียงหน้าที่ของคนสองคนขาดจากกันทางกฎหมายเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงเรื่องสำคัญ ถึงเรื่องดังต่อไปนี้ด้วย

การแบ่งสินสมรส  การจัดการทรัพย์สินที่ได้มาในระหว่างสมรส เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ทั้งสองฝ่าย

ค่าทดแทน (ค่าสินไหมทดแทน)  หากการหย่าเกิดจากการที่ฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดทำผิดหน้าที่คู่สมรส หรือมีพฤติการณ์เป็นปรปักษ์ต่อชีวิตคู่ ฝ่ายที่เสียหายมีสิทธิเรียกร้องค่าทดแทนได้  และกฎหมายยังให้สิทธิในการการเรียกร้องค่าทดแทนจากบุคคลที่สามที่เป็นต้นเหตุให้ชีวิตคู่พังทลาย (เช่น ชู้หรือคนสนิทที่มีพฤติกรรมในเชิงชู้สาว) ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1523

เจาะลึก 10 เหตุฟ้องหย่า ตามมาตรา 1516

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1516 “ เหตุฟ้องหย่ามีดังต่อไปนี้

            (1) คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งอุปการะเลี้ยงดูหรือยกย่องผู้อื่นฉันคู่สมรส เป็นชู้หรือมีชู้ ร่วมประเวณีกับผู้อื่นเป็นอาจิณ หรือกระทำกับผู้อื่นหรือยอมรับการกระทำของผู้อื่นเพื่อสนองความใคร่ของตนหรือผู้อื่นเป็นอาจิณ อีกฝ่ายหนึ่งฟ้องหย่าได้

            (2) คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งประพฤติชั่ว ไม่ว่าความประพฤติชั่วนั้นจะเป็นความผิดอาญาหรือไม่ ถ้าเป็นเหตุให้อีกฝ่ายหนึ่ง

                  (ก) ได้รับความอับอายขายหน้าอย่างร้ายแรง

                  (ข) ได้รับความดูถูกเกลียดชังเพราะเหตุที่คงเป็นคู่สมรสของฝ่ายที่ประพฤติชั่วอยู่ต่อไป หรือ

                  (ค) ได้รับความเสียหายหรือเดือดร้อนเกินควร ในเมื่อเอาสภาพ ฐานะและความเป็นอยู่ร่วมกันฉันคู่สมรสมาคำนึงประกอบ

            อีกฝ่ายหนึ่งนั้นฟ้องหย่าได้

            (3) คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งทำร้าย หรือทรมานร่างกายหรือจิตใจ หรือหมิ่นประมาท หรือเหยียดหยามอีกฝ่ายหนึ่งหรือบุพการีของอีกฝ่ายหนึ่ง ทั้งนี้ ถ้าเป็นการร้ายแรง อีกฝ่ายหนึ่งนั้นฟ้องหย่าได้

            (4) คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจงใจละทิ้งร้างอีกฝ่ายหนึ่งไปเกินหนึ่งปี อีกฝ่ายหนึ่งนั้นฟ้องหย่าได้

            (4/1) คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งต้องคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุก และได้ถูกจำคุกเกินหนึ่งปี ในความผิดที่อีกฝ่ายหนึ่งมิได้มีส่วนก่อให้เกิดการกระทำความผิดหรือยินยอมหรือรู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดนั้นด้วย และการเป็นคู่สมรสกันต่อไปจะเป็นเหตุให้อีกฝ่ายหนึ่งได้รับความเสียหาย หรือเดือดร้อนเกินควร อีกฝ่ายหนึ่งนั้นฟ้องหย่าได้

            (4/2) คู่สมรสสมัครใจแยกกันอยู่เพราะเหตุที่ไม่อาจอยู่ร่วมกันฉันคู่สมรสได้โดยปกติสุขตลอดมาเกินสามปี หรือแยกกันอยู่ตามคำสั่งของศาลเป็นเวลาเกินสามปี ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งฟ้องหย่าได้

            (5) คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งถูกศาลสั่งให้เป็นคนสาบสูญ หรือไปจากภูมิลำเนาหรือถิ่นที่อยู่เป็นเวลาเกินสามปีโดยไม่มีใครทราบแน่ว่าเป็นตายร้ายดีอย่างไร อีกฝ่ายหนึ่งฟ้องหย่าได้

            (6) คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งไม่ให้ความช่วยเหลืออุปการะเลี้ยงดูอีกฝ่ายหนึ่งตามสมควร หรือทำการเป็นปฏิปักษ์ต่อการที่เป็นคู่สมรสอย่างร้ายแรง ทั้งนี้ ถ้าการกระทำนั้นถึงขนาดที่อีกฝ่ายหนึ่งเดือดร้อนเกินควรในเมื่อเอาสภาพ ฐานะและความเป็นอยู่ร่วมกันฉันคู่สมรสมาคำนึงประกอบ อีกฝ่ายหนึ่งนั้นฟ้องหย่าได้

            (7) คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งวิกลจริตตลอดมาเกินสามปี และความวิกลจริตนั้นมีลักษณะยากจะหายได้ กับทั้งความวิกลจริตถึงขนาดที่จะทนอยู่ร่วมกันฉันคู่สมรสต่อไปไม่ได้ อีกฝ่ายหนึ่งฟ้องหย่าได้

            (8) คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งผิดทัณฑ์บนที่ทำให้ไว้เป็นหนังสือในเรื่องความประพฤติ อีกฝ่ายหนึ่งฟ้องหย่าได้

            (9) คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นโรคติดต่ออย่างร้ายแรงอันอาจเป็นภัยแก่อีกฝ่ายหนึ่งและโรคมีลักษณะเรื้อรังไม่มีทางที่จะหายได้ อีกฝ่ายหนึ่งนั้นฟ้องหย่าได้

            (10) คู่สมรสฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีสภาพแห่งกายทำให้ไม่อาจร่วมประเวณี หรือไม่อาจกระทำการหรือยอมรับการกระทำเพื่อสนองความใคร่ของอีกฝ่ายได้ตลอดกาล อีกฝ่ายหนึ่งฟ้องหย่าได้ ”

อธิบายเพิ่มเติม เหตุตาม มาตรา 1516 ได้ดังนี้ 

1. การล่วงเกินในทางชู้สาว (มาตรา 1516 (1)

• หลักเกณฑ์: คู่สมรสฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดอุปการะเลี้ยงดูหรือยกย่องผู้อื่นฉันภริยาหรือสามี เป็นชู้หรือมีชู้
• รายละเอียด: ไม่จำเป็นต้องถึงขั้นอยู่กินเปิดเผย แค่มีการแสดงออกให้คนทั่วไปเข้าใจว่ามีความสัมพันธ์พิเศษ หรือแอบไปมีความสัมพันธ์ทางเพศกับผู้อื่นก็เพียงพอ
• ตัวอย่าง: สามีพากิ๊กไปออกงานสังคม หรือภริยาแอบไปนอนโรงแรมกับชายอื่นแล้วมีหลักฐานการเข้าพักหรือแชทสารภาพรัก

2. ประพฤติชั่ว (มาตรา 1516 (2))

• หลักเกณฑ์: อีกฝ่ายประพฤติชั่ว ซึ่งคำว่า “ประพฤติชั่ว” นั้นหมายถึง ความประพฤติปฏิบัติที่ฝ่าฝืนศีลธรรม หรือจารีตประเพณี ซึ่งวิญญูชน คนทั่วไปรู้สึกได้ว่าเป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง โดยไม่ได้คำนึงว่าเรื่องนั้นจะมีความผิดทางอาญาหรือไม่ อันทำให้อีกฝ่าย ได้รับความอับอายขายหน้าอย่างร้ายแรง หรือ ได้รับความดูถูกเกลียดชัง หรือ ได้รับความเสียหาย หรือเดือดร้อนเกินควร
• ตัวอย่าง: สามีติดการพนันจนบ้านถูกยึด, ภริยาค้ายาเสพติด, หรือคู่สมรสทำอาชีพผิดกฎหมายร้ายแรง

3. ทำร้ายร่างกายหรือจิตใจ / หมิ่นประมาทบุพการี (มาตรา 1516 (3))

• หลักเกณฑ์: ทำร้ายร่างกายหรือจิตใจของอีกฝ่าย หรือหมิ่นประมาทเหยียดหยามอีกฝ่ายหรือบุพการีของอีกฝ่ายอย่างร้ายแรง (หากเป็นการกระทำดังกล่าวเป็นเพียงเรื่องน้อย ไม่เป็นการร้ายแรง ไม่ถือเป็นเหตุในการฟ้องหย่าได้)
• ตัวอย่าง: สามีตบตีภริยาจนบาดเจ็บ, ภริยาด่าทอพ่อแม่ของสามีด้วยคำหยาบคายรุนแรงต่อหน้าสาธารณชน

4. ทอดทิ้งร้างเกิน 1 ปี (มาตรา 1516 (4))

• หลักเกณฑ์: ฝ่ายหนึ่งจงใจทอดทิ้งร้างอีกฝ่ายหนึ่งไปเกิน 1 ปี
• ตัวอย่าง: สามีหนีออกจากบ้านไปอยู่กับที่อื่นโดยไม่ติดต่อกลับมาและไม่ส่งเสียเลี้ยงดูเลยเป็นเวลาเกิน 1 ปี

5. ฝ่ายหนึ่งต้องจำคุก (มาตรา 1516 (4/1))

• หลักเกณฑ์: อีกฝ่ายต้องคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุก และได้จำคุกเกิน 1 ปี โดยที่อีกฝ่ายไม่ได้มีส่วนในการกระทำผิดนั้น
• ตัวอย่าง: ภริยาถูกศาลสั่งจำคุกคดีฉ้อโกงเป็นเวลา 3 ปี และจำคุกไปแล้วเกิน 1 ปี สามีสามารถฟ้องหย่าได้

6. สมัครใจแยกกันอยู่เกิน 3 ปี (มาตรา 1516 (4/2))

• หลักเกณฑ์: สมัครใจแยกกันอยู่เพราะไม่อาจอยู่ร่วมกันได้โดยปกติสุข หรือแยกกันอยู่ตามคำสั่งศาลเกิน 3 ปี
• ตัวอย่าง: ตกลงกันแยกบ้านกันอยู่คนละจังหวัดเพื่อตัดความรำคาญ โดยไม่มีการติดต่อฉันสามีภริยาเลยเกิน 3 ปี

7. เป็นคนสาบสูญเกิน 3 ปี (มาตรา 1516 (5))

• หลักเกณฑ์: อีกฝ่ายถูกศาลสั่งให้เป็นคนสาบสูญ หรือไปจากภูมิลำเนาโดยไม่มีใครรู้ว่าเป็นตายร้ายดีอย่างไรเกิน 3 ปี
• ตัวอย่าง: สามีหายไปในเหตุการณ์ภัยธรรมชาติหรือหายสาบสูญไปเฉยๆ โดยติดต่อไม่ได้เลยเกิน 3 ปี

8. ไม่ให้ความช่วยเหลืออุปการะเลี้ยงดู (มาตรา 1516 (6))

• หลักเกณฑ์: ไม่ให้ความช่วยเหลืออุปการะเลี้ยงดูตามสมควร หรือทำการเป็นปฏิปักษ์ต่อการเป็นสามีภริยาอย่างร้ายแรง
• ตัวอย่าง: สามีมีรายได้แต่ไม่เคยจ่ายค่ากับข้าว ค่าเทอมลูก หรือค่าใช้จ่ายในบ้านเลย ปล่อยให้ภริยารับภาระฝ่ายเดียวจนเดือดร้อน

9. วิกลจริตที่แก้ไม่หายเกิน 3 ปี (มาตรา 1516 (7))

• หลักเกณฑ์: อีกฝ่ายวิกลจริตตลอดมาเกิน 3 ปี และความวิกลจริตนั้นยากจะเยียวยา และการอยู่ร่วมกันจะก่อให้เกิดอันตรายหรือเดือดร้อนเกินควร
• ตัวอย่าง: ภริยามีอาการทางจิตเวชรุนแรง คุ้มคลั่งทำร้ายคนในบ้าน รักษามา 4 ปีแล้วอาการไม่ดีขึ้น

เงื่อนไขเพิ่มเติมที่ต้องระวัง:

1. โรคติดต่อร้ายแรง (1516 (9)): หากอีกฝ่ายเป็นโรคติดต่อร้ายแรงที่อาจเป็นอันตรายแก่อีกฝ่าย และเป็นโรคเรื้อรังที่แก้ไม่หาย ก็เป็นเหตุฟ้องหย่าได้
2. สภาพร่างกายไม่อาจร่วมประเวณีได้ (1516 (10)): หากอีกฝ่ายมีสภาพร่างกายจนไม่อาจร่วมประเวณีได้ตลอดกาล (ต้องไม่ใช่เพราะอายุมาก) ก็ฟ้องหย่าได้

10. ผิดทัณฑ์บนที่ทำไว้เป็นหนังสือ (มาตรา 1516 (8))

• หลักเกณฑ์: ฝ่ายหนึ่งทำทัณฑ์บนเป็นหนังสือ ว่าจะไม่ประพฤติชั่วอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่แล้วกลับฝ่าฝืนทัณฑ์บนนั้น (หมายเหตุ ทัณฑ์บนที่ว่าจะต้องทำเป็นหนังสือเท่านั้น ไม่ใช่เพียงการเจรจาด้วยปากเปล่า ทั้งในกรณีที่ศาลเห็นว่าเป็นเหตุเล็กน้อย ไม่สำคัญเกี่ยวกับการอยู่ร่วมกันของคู่สมรสโดยปกติ ศาลจะไม่พิพากษาให้หย่าขาดจากกันก็ได้ ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1517 วรรค 3 )
• ตัวอย่าง: สามีเคยทำหนังสือสัญญาไว้ว่า “จะไม่ดื่มเหล้าและทำร้ายร่างกายภริยาอีก” แต่ต่อมากลับดื่มเหล้าและลงมือทำร้ายภริยาตามเดิม

หลักฐานที่ใช้ในการฟ้องหย่า

การฟ้องหย่าต้องมี พยานหลักฐาน ที่ชัดเจนในแต่ละเหตุ (เช่น เหตุในการฟ้องหย่าเนื่องจากมีพฤติกรรมมีชู้ ตาม มาตรา 1516 (1) หลักฐานที่ใช้ จะเป็น รูปถ่าย, บันทึกประจำวัน, พยานบุคคล, หลักฐานทางการเงินมีการโอนเงินให้กัน หรือมีหลักฐานการเปิดห้องพักโรงแรม แชทการสนทนา อีเมล เป็นต้น )

ที่สำคัญ หากสาเหตุในการฟ้องหย่าเกิดจากบุคคลที่มาเป็นชู้ คู่สมรสอีกฝ่าย ยังสามารถเรียกค่าทดแทนจากบุคคลนั้นได้อีกด้วย ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1523

การแสดงเจตนาล่วงหน้าของบุคคลไว้ ก่อนถึงแก่ความตาย ว่าเมื่อผู้ทำพินัยกรรมเสียชีวิตแล้ว ทรัพย์สินของเขาจะตกเป็นของใคร และให้ใครเป็นผู้จัดการมรดก การที่พินัยกรรมจะมีผลบังคับตามกฎหมายได้ ต้องเกิดขึ้นหลังจากผู้ทำพินัยกรรมถึงแก่ความตายแล้วเท่านั้น

หากเจ้าของทรัพย์สิน ได้ทำการโอน ยกให้ หรือมอบทรัพย์สินแก่ผู้อื่นไปแล้ว ในขณะที่ยังมีชีวิตอยู่ การโอนดังกล่าว ไม่ถือเป็นพินัยกรรม แต่เป็นการให้โดยเสน่หา ซึ่งมีผลทางกฎหมายแตกต่างโดยสินเชิง

ทำไมคนที่ยังมีชีวิตอยู่จึงควรทำพินัยกรรม

เมื่อบุคคลมีทรัพย์สิน ไม่ว่าจะเป็นบ้าน ที่ดิน เงินฝาก รถยนต์ หุ้น หรือทรัพย์สินอื่นใด ย่อมมีความตั้งใจที่จะส่งต่อทรัพย์สินเหล่านั้นให้แก่บุคคลอันเป็นที่รัก หรือบุคคลที่เห็นว่าสมควรได้รับ เพื่อดูแลทรัพย์สินต่อไปภายหน้า หลังจากตนเสียชีวิตของตนเอง หรือ กำหนดบุคคลผู้ควรรับพินัยกรรมไว้ก่อนเพื่อช่วยลดปัญหาขอพิพาทอันไม่อาจคาดเดาได้ อันเกิดจากการแย่งชิงทรัพย์มรดกของทายาท หลังจากการตายแล้ว จนนำไปสู่การว่าจ้างทนายความ เพื่อนำความเข้าสู่กระบวนการทางศาล เสียทั้งเงิน ญาติพี่น้อง และเวลา

การทำพินัยกรรม ช่วยลดปัญหาต่างๆ ที่อาจขึ้นหลังการตายของเจ้ามรดก (ผู้ทำพินัยกรรม) ได้เช่น

• การข้อโต้แย้งหรือแย่งชิงทรัพย์สินกันระหว่างทายาท
• ทรัพย์สินตกไปอยู่ในมือบุคคลที่ผู้ตายไม่ประสงค์ให้ได้รับ
• การแบ่งทรัพย์มรดกที่ไม่เป็นธรรม หรือไม่ตรงตามความตั้งใจของผู้ตาย
• เกิดข้อพิพาทเป็นคดีความมรดกยืดเยื้อกันอยู่ในชั้นศาล สร้างภาระทั้งด้านเวลา ค่าใช้จ่าย และความสัมพันธ์ของคนในครอบครัว

ด้วยเหตุนี้ การทำพินัยกรรม จึงเป็นเครื่องมือทางกฎหมายที่สำคัญ ในการป้องกันตั้งแต่ต้น ด้วยการวางแผนทรัพย์สินและการทำพินัยกรรมไว้อย่างถูกต้อง ในขณะที่ยังมีชีวิตอยู่ และยังเป็นการกำหนดทิศทางของทรัพย์สินอย่างชัดเจน ว่าใครควรเป็นผู้รับมรดกโดยพินัยกรรม ทรัพย์สินส่วนใดควรตกเป็นของใคร และใครควรเป็นผู้จัดการมรดก ทั้งนี้เพื่อให้เป็นไปตามเจตนารมณ์ของเจ้าของทรัพย์อย่างแท้จริง ซึ่งถือเป็นการแสดงความรับผิดชอบและความห่วงใยต่อบุคคลที่อยู่ข้างหลังอย่างแท้จริง

พินัยกรรมสะท้อนถึงความรับผิดชอบของผู้ทำ ที่ไม่ต้องการให้ทรัพย์สินซึ่งสร้างมาด้วยความอุตสาหะ กลายเป็นภาระหรือเป็นชนวนแห่งความขัดแย้งของคนที่อยู่ต่อไปหลังจากตนเสียชีวิต

คุณสมบัติในการทำพินัยกรรม 

ผู้ทำพินัยกรรม (เจ้าของมรดก) ถือเป็นสาระสำคัญที่สุดที่มองข้ามไม่ได้ ซึ่งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ได้กำหนดเงื่อนไขเกี่ยวกับเกณฑ์อายุและสติสัมปชัญญะของเจ้าของทรัพย์ขณะทำพินัยกรรมไว้สองประการหลัก ดังนี้ 

1. เกณฑ์อายุ: ผู้ทำพินันกรรมต้องมีอายุเกิน 15 ปีบริบูรณ์ ( ป.พ.พ. มาตรา 1703) นั่นหมายความว่า เจ้าของทรัพย์สินจะต้องมีอายุ 15 ปีบริบูรณ์บวกอีก 1 วันขึ้นไป ในวันที่ลงมือทำพินัยกรรม หากทำขึ้นก่อนหน้านั้น แม้จะได้รับความยินยอมจากบิดามารดาหรือผู้ปกครอง พินัยกรรมฉบับนั้นก็จะตกเป็น โมฆะ (ไม่มีผลผูกพันตามกฎหมายตั้งแต่แรก) ทันที

2. สติสัมปชัญญะ: ต้องไม่เป็นบ้า หรือบุคคลไร้ความสามารถ ( ป.พ.พ. มาตรา 1704) ในขณะที่ทำพินัยกรรม เจ้าของทรัพย์สินจะต้องมีสติสัมปชัญญะที่ครบถ้วนสมบูรณ์ โดยกฎหมายมีข้อห้ามสำคัญ 2 กรณี

• ต้องไม่เป็นบุคคลที่ศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ: หากศาลมีคำสั่งให้บุคคลใดเป็นคนไร้ความสามารถ (เนื่องจากวิกลจริต) บุคคลนั้นจะไม่สามารถทำพินัยกรรมได้เลย หากทำขึ้นพินัยกรรมจะเป็น โมฆะ
• ขณะทำต้องไม่เป็นคนบ้า (วิกลจริต) ที่ศาลยังไม่ได้สั่ง: ในกรณีที่ศาลยังไม่ได้สั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ แต่ใน “ขณะลงมือทำพินัยกรรม” บุคคลนั้นมีอาการจริตวิกล หรือขาดสติสัมปชัญญะ ไม่สามารถรับรู้ผิดชอบได้ พินัยกรรมนั้นจะตกเป็นโมฆะเช่นกัน

พินัยกรรมสามารถทำได้ทั้งหมด 5 แบบ

1. พินัยกรรมแบบธรรมดา (ป.พ.พ. มาตรา 1656) เป็นแบบที่นิยมใช้กันมากที่สุด โดยหลักแล้วจะต้องมีพยาน 2 คน  อยู่พร้อมกัน และลงลายมือชื่อเป็นพยานต่อหน้าผู้ทำพินัยกรรม
2. พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ (ป.พ.พ. มาตรา 1657) เป็นการเขียนข้อความด้วยลายมือของผู้ทำพินัยกรรมเองทั้งฉบับ (ไม่จำเป็นต้องมีพยาน 2 คน) 
3. พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง (ป.พ.พ. มาตรา 1658) เป็นการแสดงเจตนาต่อ เจ้าพนักงาน เช่น นายอำเภอ ซึ่งวิธีการนี้ต้องทำต่อหน้าเจ้าพนักงาน และจะมีเจ้าพนักงานบันทึกข้อความในพินัยกรรมให้ และพินัยกรรมจะต้องมีพยานอย่างน้อย 2 คน วิธีการนี้ตามกฎหมายมีความน่าเชื่อถือสูง และโอกาสในการถูกโต้แย้งเรื่องความไม่ชอบพินัยกรรมมีน้อย
4. พินัยกรรมแบบลับ ( ป.พ.พ. มาตรา 1660) เป็นการจัดทำเอกสารพินัยกรรมเองหรือให้ผู้อื่นจัดทำ แล้วปิดผนึกเอกสาร  แสดงต่อเจ้าพนักงานและพยาน 2 คน ว่าเป็นพินัยกรรมของตน เนื้อหาถูกปกปิด 
5. พินัยกรรมแบบวาจา (ป.พ.พ. มาตรา 1663) จะใช้ในกรณีฉุกเฉิน เช่น อยู่ในภาวะอันตรายใกล้ตาย อยู่ในเรือที่เดินทะเล อยู่ในเขตสงคราม เวลามีโรคระบาด เป็นต้น ผู้ทำพินัยกรรมสามารถพูดเอ่ยต่อหน้าพยาน 2 คน ได้ถือว่าใช้ได้ หลังจากนั้นพยานทั้ง 2 ต้องรีบนำข้อความไปแจ้งอำเภอให้เร็วที่สุด

หลักการเขียนพินัยกรรมตามกฎหมาย

ในการร่างพินัยกรรม มีกฎหมายอ้างอิง ดังต่อไปนี้

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1656 “พินัยกรรมนั้น จะทำตามแบบดังนี้ก็ได้ กล่าวคือต้องทำเป็นหนังสือลงวัน เดือน ปี ในขณะที่ทำขึ้น และผู้ทำพินัยกรรมต้องลงลายมือชื่อไว้ต่อหน้าพยานอย่างน้อยสองคนพร้อมกัน ซึ่งพยานสองคนนั้นต้องลงลายมือชื่อรับรองลายมือชื่อของผู้ทำพินัยกรรมไว้ในขณะนั้น

            การขูดลบ ตก เติม หรือการแก้ไขเปลี่ยนแปลงอย่างอื่นซึ่งพินัยกรรมนั้นย่อมไม่สมบูรณ์ เว้นแต่จะได้ปฏิบัติตามแบบอย่างเดียวกับการทำพินัยกรรมตามมาตรานี้”

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา1671 “เมื่อบุคคลใดนอกจากผู้ทำพินัยกรรมเป็นผู้เขียนข้อความแห่งพินัยกรรม บุคคลนั้นต้องลงลายมือชื่อของตนทั้งระบุว่าเป็นผู้เขียน

            ถ้าบุคคลนั้นเป็นพยานด้วย ให้เขียนข้อความระบุว่าตนเป็นพยานไว้ต่อท้ายลายมือชื่อของตนเช่นเดียวกับพยานอื่น ๆ “

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1654 “ความสามารถของผู้ทำพินัยกรรมนั้นให้พิจารณาแต่ในเวลาที่ทำพินัยกรรมเท่านั้น

            ความสามารถของผู้รับพินัยกรรมนั้น ให้พิจารณาแต่ในเวลาที่ผู้ทำพินัยกรรมตายเท่านั้น”

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา1704   “พินัยกรรมซึ่งบุคคลผู้ถูกศาลสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถทำขึ้นนั้นเป็นโมฆะ

            พินัยกรรมซึ่งบุคคลผู้ถูกอ้างว่าเป็นคนวิกลจริต แต่ศาลยังไม่ได้สั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถทำขึ้นนั้น จะเป็นอันเสียเปล่าก็แต่เมื่อพิสูจน์ได้ว่าในเวลาที่ทำพินัยกรรมนั้นผู้ทำจริตวิกลอยู่”  

เนื่องจากกฎหมายกำหนดรูปแบบการเขียนพินัยกรรมไว้ ชัดเจน ถ้าเขียนไม่ถูกต้องจะทำให้พินัยกรรมนั้นเป็นผลโมฆะ (ป.พ.พ. มาตรา 1705) เพื่อให้ถูกต้อง และมีผลบังคับตามกฎหมายได้จริง ผู้ทำพินัยกรรมจึงนิยมว่าจ้างให้ทนายความดำเนินการร่างพินัยกรรมให้ โดยมีองค์ประกอบการเขียนพินัยกรรมดังนี้

1. พินัยกรรมต้องทำเป็นหนังสือ
2. ให้ระบุว่าพินัยกรรมที่ทำขึ้นนั้นเป็นพินัยกรรมของใคร 
3. ระบุสถานที่ทำพินัยกรรม
4. ระบุ วัน เดือน ปี ขณะทำพินัยกรรม
5. ระบุว่าขณะที่ผู้ทำพินัยกรรมได้ทำพินัยกรรมขึ้นในขณะที่มีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ ด้วยความสมัครใจ ข้อความในพินัยกรรมตรงตามเจตนาที่แท้จริง
6. ให้ระบุชื่อผู้รับพินัยกรรม เป็นชื่อบุคคล หรือนิติบุคคล ที่เป็นผู้รับพินัยกรรมว่าเป็นใครไปเลย
7. ผู้ทำพินัยกรรมจะพิมพ์นิ้วมือก็ได้ และต้องมีพยานลงลายมือชื่อรับรองไว้ด้วย 2 คน (ป.พ.พ. มาตรา 1665) เว้นแต่ผู้ทำพินัยกรรมแบบทำเองทั้งฉบับจะพิมพ์นิ้วมือไม่ได้ต้องเซ็นชื่อเท่านั้น (ป.พ.พ. 1657 วรรคท้าย) 
8. ผู้ทำพินัยกรรมต้องลงชื่อต่อหน้าพยาน 2 คน และพยาน 2 คนก็ต้องลงชื่อต่อหน้าผู้ทำพินัยกรรม เช่นกัน และพยานต้องมีคุณสมบัติ ดังนี้
   1. พยานต้องไม่เป็นผู้รับพินัยกรรม และ/หรือ คู่สมรสของผู้รับพินัยกรรม (ป.พ.พ. มาตรา 1653)
   2. พยานจะพิมพ์ลายนิ้วไม่ได้ จะต้องเซ็นชื่อเป็นพยานอย่างเดียว (ป.พ.พ. มาตรา 1666)
   3. พยานต้องบรรลุนิติภาวะ (ป.พ.พ. มาตรา 1670)
   4. พยานต้องไม่เป็นบุคคลวิกลจริต /เสมือนไร้ความสามารถ (ป.พ.พ. มาตรา 1670)
   5. พยานต้องไม่หูหนวก เป็นใบ้ ตาบอด 2 ข้าง (ป.พ.พ. มาตรา 1670)
9. ผู้ทำพินัยกรรมจะระบุทรัพย์สินยกทรัพย์สินให้บุคคลอื่นได้เฉพาะทรัพย์สินของตนเท่านั้น จะทำพินัยกรรมยกสินสมรสที่ยังไม่ได้แบ่งให้กับบุคคลอื่นไม่ได้ (ป.พ.พ. มาตรา 1481) 
10. หากมีการขูด ลบ ตก เติม หรือแก้ไข เปลี่ยนแปลง ต้องเซ็นกำกับไว้ด้วย 
11. บุคคลอื่นผู้เขียนพินัยกรรมให้ผู้ทำพินัยกรรมต้องลงชื่อผู้เขียน และถ้าเป็นพยานด้วยก็ให้ต่อท้ายเป็นพยานด้วย โดยเขียนว่า  “ผู้เขียน/พยาน”  (ป.พ.พ. มาตรา 1671)
12. แนะนำเพิ่มเติม ในการทำพินัยกรรมทุกครั้ง ควรทำการถ่ายภาพและอัดวีดิโอไว้ทุกครั้ง เพื่อตัดข้อกังขาเรื่องการทำพินัยปลอม พินัยกรรมไม่ถูกต้องต้อง

ตัวอย่างการเขียนพินัยกรรม

ปัจจุบันคำว่าว่าทาสหมดไป เหลือไว้เพียง คำว่า “ลูกจ้าง” และ “นายจ้าง” นายจ้างไม่มีสิทธิจะใช้แรงงานลูกจ้างได้ตามอำเภอใจ นายจ้างต้องปฎิบัติตามกฎหมาย เพราะว่ามีกฎหมายหลายฉบับ ที่บัญญัติขึ้นมานั้น มุ่งประสงค์เพื่อเป็นการคุ้มครองลูกจ้างให้ได้รับความเป็นธรรมไว้เป็นส่วนใหญ่  เช่น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์  พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานพ.ศ. 2541  พระราชบัญญัติรายงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518   พระราชบัญญัติเงินทดแทน  พ.ศ. 2537 เป็นต้น เมื่อมีกฎหมายหลายฉบับให้การคุ้มครอง สิทธิ และหน้าที่ของลูกจ้างเอาไว้ การที่นายจ้าง เลิกจ้างลูกจ้างด้วยเหตุผลไม่เป็นธรรม ลูกจ้างที่ไม่ได้รับความเป็นธรรมสามารถว่าจ้างทนายฟ้องคดี เพราะเหตุการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม อันเป็น “ความผิดต่อกฎหมาย” ได้ และนายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยให้กับลูกจ้างนอกเหนือจากเงินประเภทอื่น ซึ่งนายจ้างตกลงจ่ายให้กับลูกจ้าง 

สิทธิและหน้าที่ ระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 575 “ อันว่าจ้างแรงงานนั้น คือสัญญาซึ่งบุคคลคนหนึ่ง เรียกว่าลูกจ้าง ตกลงจะทำงานให้แก่บุคคลอีกคนหนึ่ง เรียกว่านายจ้าง และนายจ้างตกลงจะให้สินจ้างตลอดเวลาที่ทำงานให้”

การจ้างแรงงานจึงเป็นการแสดงเจตนาโดยชัดแจ้ง คือ นายจ้างให้ลูกจ้างทำงานให้ และตกลงจ่ายเงินค่าจ้างให้ ส่วนลูกจ้างก็ตกลงทำงานให้ ความสัมพันธ์ระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง อาจเกิดขึ้นโดยปริยายเพียงการตกลงว่าจ้างกันด้วยวาจา ไม่ได้ทำเป็นสัญญาก็ได้ หากปรากฎว่ามีการทำงาน อันมีลักษณะไม่ใช่เป็นการทำงานให้เปล่า  ลูกจ้างก็ยอมได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายแรงงานแล้ว นายจ้างปฏิเสธความรับผิดชอบไม่ได้

สิทธิและหน้าที่ของนายจ้าง

• นายจ้างมีสิทธิใช้อำนาจบังคับบัญชาโดยการออกคำสั่งลงโทษลูกจ้าง ในการทำงานได้ (มาตรา 583)
• โอนสิทธิของตนให้บุคคลภายนอกโดยได้รับความยินยอมจากลูกจ้าง(มาตรา 577)
• นายจ้างมีหน้าที่ในการจ่ายค่าจ้างตามหลัก No Work No Pay และไม่อาจยกข้อต่อสู้ว่าลูกจ้างกระทำความผิดร้ายแรงเพื่อไม่จ่ายคำจ้าง
• นายจ้างมีหน้าที่ดูแลความปลอดภัยในการทำงานของลูกจ้าง และจัดสวัสดิการให้แก่ลูกจ้าง และหากเกิดอันตรายต่อลูกจ้าง นายจ้างไม่อาจปฏิเสธความรับผิดได้
• หากลูกจ้างขอให้นายจ้างออกใบรับรองการทำงานให้ หลังจากที่การทำงานสิ้นสุดลงแล้ว นายจ้างมีหน้าที่ต้องออกใบรับรองการทำงานให้ โดยมีรายละเอียดเกี่ยวกับเวลา และ ลักษณะของงานที่ทำ (มาตรา 585)
• ลูกจ้างเป็นบุคคลที่นายจ้างเอามาจากต่างถิ่น และนายจ้างได้ออกค่าเดินทางให้ หากการจ้างแรงงานได้สิ้นสุดลงแล้วและไม่มีข้อตกลงเป็นอย่างอื่น ทั้งการเลิกจ้างนั้นมิได้เกิดจากความผิดของลูกจ้างและกลับไปยังถิ่นเดิมภายในระยะเวลาสมควร นายจ้างต้องออกค่าเดินทางกลับให้ลูกจ้างด้วย (มาตรา 586)

สิทธิและหน้าที่ของลูกจ้าง

• ลูกจ้างมีสิทธิได้รับสินจ้างหรือค่าจ้างเป็นการตอบแทนการทำงาน
• ลูกจ้างมิสิทธิได้รับการดูแลความปลอดภัยในการทำงาน
• ลูกจ้างมิสิทธิได้รับการปฏิบัติอย่างเสมอภาคเท่าเทียมกัน
• ลูกจ้างมีสิทธิให้นายจ้างออกหนังสือรับรองการทำงานเมื่อสัญญาจ้างแรงงานสิ้นสุดลง

นายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างได้ ไม่ผิดตามกฎหมาย

1. เลิกจ้างตามกำหนดเวลา เมื่อสัญญาจ้างมีกำหนดระยะเวลาแน่นอน เช่น สัญญาจ้างระบุว่ามีกำหนดระยะเวลา 1 ปี เมื่อครบกำหนด 1 ปี สัญญาจ้างจึงระงับลง
2. ตามหลักกฎหมายทั่วไป กล่าวคือ เมื่อสัญญาครบกำหนดเวลาจ้างแรงงานสัญญาก็สิ้นสุดลง
3. ลูกจ้างกระทำผิด ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 583 “ ถ้าลูกจ้างจงใจขัดคำสั่งของนายจ้างอันชอบด้วยกฎหมายก็ดี หรือละเลยไม่นำพาต่อคำสั่งเช่นว่านั้น เป็นอาจิณก็ดี ละทิ้งการงานไปเสียก็ดี กระทำความผิดอย่างร้ายแรงก็ดี หรือทำประการอื่นอันไม่สมแก่การปฏิบัติหน้าที่ของตนให้ลุล่วงไปโดยถูกต้องและสุจริตก็ดี ท่านว่านายจ้างจะไล่ออกโดยมิพักต้องบอกกล่าวล่วงหน้าหรือให้สินไหมทดแทนก็ได้

กล่าวคือนายจ้างมีสิทธิเลิกจ้างได้เลยไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า กรณีดังนี้ 

1. ลูกจ้างจงใจขัดคำสั่งของนายจ้างอันชอบด้วยกฎหมาย
2. ลูกจ้างละเลยำม่ทำตามคำสั่งเป็นประจำ
3. ลูกจ้างทิ้งงาน
4.  ลูกจ้างทำผิดอย่างร้ายแรง
5. ลูกจ้างเรื่องอื่นๆ ไม่สมแก่การปฏิบัติหน้าที่ของตนให้เสร็จโดยถูกต้องและสุจริต ”

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7189/2562

ในการทำงานโจทก์กับจำเลยมีข้อตกลงต่อการรักษาความลับและพันธกรณีอื่น ๆ โดยโจทก์ยินยอมที่ป้องกันรักษาความลับของข้อมูลและสารสนเทศของจำเลย อันแสดงให้เห็นว่า จำเลย ให้ความสำคัญต่อการป้องกันและเก็บรักษาข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับกิจการของจำเลย การที่โจทก์นำข้อมูลเอกสารหมาย ล.5 ซึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับกิจการและการบริหารจัดการองค์กรของจำเลยเพื่อรับรองมาตรฐานการฝึกอบรมและการประเมินของจำเลยส่งเข้าจดหมายอิเล็กทรอนิกส์ส่วนตัวของโจทก์ ทำให้ง่ายต่อการส่งข้อมูลดังกล่าวต่อไป หรือนำข้อมูลออกไปโดยจำเลยไม่อาจติดตามได้ การกระทำของโจทก์ถือเป็นการปฏิบัติหน้าที่ด้วยความไม่สุจริตและเป็นการนำความลับของจำเลยไปเปิดเผยโดยไม่ได้รับอนุญาต เป็นการจงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย และถือเป็นการกระทำผิดวินัยตามข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานตามเอกสารหมาย จ.2 ข้อ 33.4 และ 33.5 เป็นกรณีร้ายแรง จำเลยจึงเลิกจ้างโจทก์ได้โดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ.2541 มาตรา 119 (2) (4) ไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้าตาม ป.พ.พ. มาตรา 583 และไม่เป็นการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรมตาม พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ.2522 มาตรา 49

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6609/2561

การที่โจทก์ให้ ณ. เปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันกับธนาคารจำเลย สาขาพาราไดซ์ พาร์ค และเปิดบัญชีเงินฝากกระแสรายวันกับธนาคาร ท. สาขาหนึ่งพัน โดยโจทก์ออกค่าใช้จ่ายให้จากนั้นให้ ณ. สั่งจ่ายเช็คธนาคาร ท. จำนวนเงิน 50,000,000 บาท ให้ตนเองแล้วโจทก์นำเช็คดังกล่าวเรียกเก็บเงินที่ธนาคารจำเลย สาขาซีคอนสแควร์ เพื่อเข้าบัญชีของ ณ. ที่ธนาคารจำเลยสาขาพาราไดซ์ พาร์ค ทั้งที่โจทก์รู้อยู่แล้วว่าเงินในบัญชีของ ณ. ไม่พอจ่ายตามเช็คและยังกระทำในลักษณะเดียวกันนี้อีกสามครั้งโดยมีเจตนาเพื่อเพิ่มยอดเงินฝากของธนาคารจำเลย สาขาพาราไดซ์ พาร์ค อันเป็นการสร้างผลงาน (KPI) ของโจทก์ ถือได้ว่าเป็นการกระทำที่ไม่ซื่อสัตย์สุจริตทำให้ตนเองได้รับประโยชน์ว่าสามารถดำเนินงานได้ตามเป้าหมาย การกระทำของโจทก์ส่งผลให้จำนวนเงินที่จำเลยรับฝากผิดไปจากความเป็นจริงทำให้การแปลผลการประกอบการของจำเลยไม่ตรงความจริงตามไปด้วย ส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของตลาดเงิน จำเลยประกอบกิจการธนาคารพาณิชย์ซึ่งต้องอาศัยความเชื่อถือไว้วางใจจากประชาชนเป็นสำคัญ การกระทำดังกล่าวอาจทำให้จำเลยขาดความเชื่อถือไว้วางใจในการประกอบธุรกิจส่งผลให้เกิดความเสียหายร้ายแรงได้ เป็นการกระทำฝ่าฝืนข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานที่ระบุไว้ว่าพนักงานต้องปฏิบัติหน้าที่ด้วยความซื่อสัตย์สุจริต พนักงานผู้ใดปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบหรือโดยทุจริตเพื่อให้ตนเองหรือผู้อื่นได้ประโยชน์อันมิควรได้เป็นการทุจริตต่อหน้าที่และผิดวินัยอย่างร้ายแรง และที่ระบุไว้ว่าพนักงานผู้ใดจงใจในการปฏิบัติหน้าที่ ไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย ฝ่าฝืนระเบียบ ข้อบังคับของธนาคารอาจเป็นเหตุให้ธนาคารได้รับความเสียหายถือเป็นความผิดวินัยอย่างร้ายแรง อีกทั้งการที่โจทก์มอบรหัสประจำตำแหน่ง (Password) ของตนเองให้ ว. เพื่อใช้อนุมัติรายการนำฝากเช็คดังกล่าวเข้าบัญชีนั้น โจทก์เป็นผู้จัดการสาขา รหัสประจำตำแหน่ง (Password) ของโจทก์สามารถใช้ทำธุรกรรมการเงินของสาขาได้ทั้งหมด ซึ่งเสี่ยงต่อการเกิดความเสียหายทางการเงินสูงมาก การกระทำดังกล่าวเป็นการฝ่าฝืนระเบียบการปฏิบัติงานประจำวันของสำนัก/สาขา ที่ระบุไว้ว่าห้ามบอกกล่าวหรือแสดงสัญลักษณ์ใด ๆ อันทำให้ผู้อื่นล่วงรู้ User ID และ Password ของตนเอง มิฉะนั้นจะถือว่ามีความผิดอย่างร้ายแรง และที่ระบุไว้ว่าในระหว่างวันทำการ หากเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติหน้าที่ใด ๆ มีความจำเป็น ต้องมอบหมายงานให้เจ้าหน้าที่ท่านอื่นปฏิบัติงานแทน ห้ามมอบหมาย Password ของตนเองอย่างเด็ดขาด การกระทำของโจทก์ทั้งสองกรณีเป็นการฝ่าฝืนข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน ระเบียบ หรือคำสั่งของจำเลยอันชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมกรณีที่ร้ายแรงแล้ว ดังนั้น การที่จำเลยเลิกจ้างโจทก์ด้วยเหตุดังกล่าวจึงเป็นการเลิกจ้างโดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ.2541 มาตรา 119 วรรคหนึ่ง (4)

ในการพิจารณาว่าโจทก์มีสิทธิได้รับสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าหรือไม่นั้น ต้องพิจารณาตาม ป.พ.พ. มาตรา 583 และ พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ.2541 มาตรา 17 มิใช่พิจารณาว่าหากการเลิกจ้างโจทก์เป็นการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรมแล้ว โจทก์ก็มีสิทธิได้รับสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าจากจำเลยดังที่โจทก์อ้าง เมื่อโจทก์ฝ่าฝืนข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน ระเบียบ หรือคำสั่งของจำเลยอันชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมกรณีร้ายแรงแล้ว โจทก์จึงไม่มีสิทธิได้รับสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าตาม ป.พ.พ. มาตรา 583 และ พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ.2541 มาตรา 17 วรรคสี่ 

การเลิกจ้างไม่เป็นธรรม คือ ?

การเลิกจ้างเป็นอำนาจของนายจ้าง แต่นายจ้างไม่สามารถให้ลูกจ้างออกจากงานโดย ไม่มีเหตุอันสมควร ถูกกลั่นแกล้ง ไม่สุจริต หรือ ฝ่าฝืนขั้นตอนที่กฎหมายกำหนด ไม่ได้ ซึ่งรวมถึง

• ไร้เหตุอันสมควร: เช่น เลิกจ้างเพราะลูกจ้างไม่สวย, มาสายเพียงวันเดียว, หรือการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต
• ฝ่าฝืนขั้นตอน: ไม่ปฏิบัติตามระเบียบข้อบังคับการทำงาน หรือข้อตกลงสภาพการจ้างที่ระบุไว้
• ขัดต่อกฎหมายเฉพาะ: เช่น เลิกจ้างโดยฝ่าฝืน พ.ร.บ. แรงงานสัมพันธ์ฯ (การใช้สิทธิรวมกลุ่มทางแรงงาน) หรือ พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงานฯ

ลูกจ้างเรียกร้องอะไรได้บ้าง?

เมื่อถูกเลิกจ้างอย่างไม่เป็นธรรม ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลอะไรก็ตาม ลูกจ้างมีสิทธิเรียกร้องเอากับนายจ้าง ตามกฎหมาย ได้ดังต่อไปนี้

• ค่าชดเชย (Severance Pay): ตามอายุงาน (ตาม พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541)
• ค่าเสียหายจากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม: ศาลอาจสั่งให้นายจ้างรับกลับเข้าทำงาน หรือจ่ายค่าเสียหายแทน (โดยพิจารณาจากอายุงานและความเดือดร้อน)
• สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า: หากนายจ้างให้ออกทันทีโดยไม่แจ้งล่วงหน้าตามรอบจ่ายเงิน

การเลิกจ้างไม่เป็นธรรม กฎหมายไม่ได้กำหนดรูปแบบไว้เป็นการเฉพาะ เพราะกฎหมายต้องการให้อำนาจกับศาลเป็นผู้ใช้ดุลพินิจความความเหมาะสมและเป็นธรรม  

ค่าชดเชย

คำนิยาม  ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541

 มาตรา 5 “ ในพระราชบัญญัตินี้ 

 “ค่าชดเชย” หมายความว่า เงินที่นายจ้างจ่ายให้แก่ลูกจ้างเมื่อเลิกจ้าง นอกเหนือจากเงินประเภทอื่นซึ่งนายจ้างตกลงจ่ายให้แก่ลูกจ้าง ”

หลักกฎหมาย 

มาตรา 118 “ ให้นายจ้างจ่ายค่าชดเชยให้แก่ลูกจ้างซึ่งเลิกจ้าง ดังต่อไปนี้

(1) ลูกจ้างซึ่งทำงานติดต่อกันครบหนึ่งร้อยยี่สิบวัน แต่ไม่ครบหนึ่งปี ให้จ่ายไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้ายสามสิบวัน หรือไม่น้อยกว่าค่าจ้างของการทำงานสามสิบวันสุดท้ายสำหรับลูกจ้างซึ่งได้รับค่าจ้างตามผลงานโดยคำนวณเป็นหน่วย

(2) ลูกจ้างซึ่งทำงานติดต่อกันครบหนึ่งปี แต่ไม่ครบสามปี ให้จ่ายไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้ายเก้าสิบวัน หรือไม่น้อยกว่าค่าจ้างของการทำงานเก้าสิบวันสุดท้ายสำหรับลูกจ้างซึ่งได้รับค่าจ้างตามผลงานโดยคำนวณเป็นหน่วย

(3) ลูกจ้างซึ่งทำงานติดต่อกันครบสามปี แต่ไม่ครบหกปี ให้จ่ายไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้ายหนึ่งร้อยแปดสิบวัน หรือไม่น้อยกว่าค่าจ้างของการทำงานหนึ่งร้อยแปดสิบวันสุดท้ายสำหรับลูกจ้างซึ่งได้รับค่าจ้างตามผลงานโดยคำนวณเป็นหน่วย

(4) ลูกจ้างซึ่งทำงานติดต่อกันครบหกปี แต่ไม่ครบสิบปี ให้จ่ายไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้ายสองร้อยสี่สิบวัน หรือไม่น้อยกว่าค่าจ้างของการทำงานสองร้อยสี่สิบวันสุดท้ายสำหรับลูกจ้างซึ่งได้รับค่าจ้างตามผลงานโดยคำนวณเป็นหน่วย

(5) ลูกจ้างซึ่งทำงานติดต่อกันครบสิบปี แต่ไม่ครบยี่สิบปี ให้จ่ายไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้ายสามร้อยวัน หรือไม่น้อยกว่าค่าจ้างของการทำงานสามร้อยวันสุดท้ายสำหรับลูกจ้างซึ่งได้รับค่าจ้างตามผลงานโดยคำนวณเป็นหน่วย

(6) ลูกจ้างซึ่งทำงานติดต่อกันครบยี่สิบปีขึ้นไป ให้จ่ายไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้ายสี่ร้อยวัน หรือไม่น้อยกว่าค่าจ้างของการทำงานสี่ร้อยวันสุดท้ายสำหรับลูกจ้างซึ่งได้รับค่าจ้างตามผลงานโดยคำนวณเป็นหน่วย

การเลิกจ้างตามมาตรานี้ หมายความว่า การกระทำใดที่นายจ้างไม่ให้ลูกจ้างทำงานต่อไปและไม่จ่ายค่าจ้างให้ ไม่ว่าจะเป็นเพราะเหตุสิ้นสุดสัญญาจ้างหรือเหตุอื่นใด และหมายความรวมถึงกรณีที่ลูกจ้างไม่ได้ทำงานและไม่ได้รับค่าจ้างเพราะเหตุที่นายจ้างไม่สามารถดำเนินกิจการต่อไป

ความในวรรคหนึ่งมิให้ใช้บังคับแก่ลูกจ้างที่มีกำหนดระยะเวลาการจ้างไว้แน่นอนและเลิกจ้างตามกำหนดระยะเวลานั้น

การจ้างที่มีกำหนดระยะเวลาตามวรรคสามจะกระทำได้สำหรับการจ้างงานในโครงการเฉพาะที่มิใช่งานปกติของธุรกิจหรือการค้าของนายจ้างซึ่งต้องมีระยะเวลาเริ่มต้นและสิ้นสุดของงานที่แน่นอนหรือในงานอันมีลักษณะเป็นครั้งคราวที่มีกำหนดการสิ้นสุด หรือความสำเร็จของงาน หรือในงานที่เป็นไปตามฤดูกาลและได้จ้างในช่วงเวลาของฤดูกาลนั้น ซึ่งงานนั้นจะต้องแล้วเสร็จภายในเวลาไม่เกินสองปีโดยนายจ้างและลูกจ้างได้ทำสัญญาเป็นหนังสือไว้ตั้งแต่เมื่อเริ่มจ้าง”

มาตรา 118/1 “การเกษียณอายุตามที่นายจ้างและลูกจ้างตกลงกันหรือตามที่นายจ้างกำหนดไว้ ให้ถือว่าเป็นการเลิกจ้างตามมาตรา 118 วรรคสอง

ในกรณีที่มิได้มีการตกลงหรือกำหนดการเกษียณอายุไว้ หรือมีการตกลงหรือกำหนดการเกษียณอายุไว้เกินกว่าหกสิบปี ให้ลูกจ้างที่มีอายุครบหกสิบปีขึ้นไปมีสิทธิแสดงเจตนาเกษียณอายุได้โดยให้แสดงเจตนาต่อนายจ้างและให้มีผลเมื่อครบสามสิบวันนับแต่วันแสดงเจตนา และให้นายจ้างจ่ายค่าชดเชยให้แก่ลูกจ้างที่เกษียณอายุนั้น ตามมาตรา 118 วรรคหนึ่ง ”

หลักเกณฑ์  เมื่อนายจ้างเลิกจ้างลูกจ้าง เหตุไม่เป็นธรรม  นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยให้กับลูกจ้างนอกเหนือจากเงินประเภทอื่นซึ่งนายจ้างตกลงจ่ายให้แก่ลูกจ้าง ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118 และมาตรา 118/1 ตามหลักเกณฑ์ ดังนี้ 

1. นายจ้างเลิกจ้าง ไม่ใช้ลูกจ้างสมัครลาออกเอง  

1.1 นายจ้างไม่ให้ลูกจ้างทำงานต่อไปและไม่จ่ายค่าจ้างให้

1.2 ลูกจ้างไม่ได้ทำงานและไม่ได้รับค่าจ้างเพราะเหตุที่นายจ้างไม่อาจดำเนินกิจการต่อไปได้

1.3 ลูกจ้างเกษียณอายุตามที่ได้ตกลงกันหรือตามที่นายจ้างกำหนดตามมาตรา 118/1

1.3.1 หากมิได้ตกลงหรือกำหนดไว้ หรือตกลงกันหรือกำหนดไว้เกินกว่า 60 ปี ให้ลูกจ้างที่มีอายุครบ
60 ปีขึ้นไป มิสิทธิแสดงเจตนาเกษียณอายุได้ต่อนายจ้าง

1.3.2 เมื่อครบ 30 วันนับแต่วันแสดงเจตนา ให้นายจ้างจ่ายค่าชดเชยให้แก่ลูกจ้างที่เกษียณอายุนั้น

2.ลูกจ้างทำงานมาแล้วตามที่กำหนดในมาตรา 118 (1) ถึง (6) ให้นายจ้างจ่ายค่าชดเชยในอัตราไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย ดังต่อไปนี้

ข้อยกเว้น ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย ดังนี้ 

1. ลูกจ้างซึ่งมีระยะเวลาในการทำงานน้อยกว่า 120 วัน (มาตรา 118)

2. ลูกจ้างที่มิกำหนดระยะเวลาการจ้างไว้แน่นอน  และเลิกจ้างตามกำหนดระยะเวลาภายในกำหนด 2 ปี ที่มีลักษณะต่อไปนี้

2.1 ทำงานตามโครงการ

2.2 ทำงานอันมีลักษณะเป็นครั้งคราว

2.3 ทำงานที่เป็นไปตามฤดูกาล (มาตรา 118 วรรคสอง) 

3.ความผิดนั้นเกิดจากฝั่งของลูกจ้าง (มาตรา 119 ) 

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 119 “นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยให้แก่ลูกจ้างซึ่งเลิกจ้างในกรณีหนึ่งกรณีใด ดังต่อไปนี้

(1) ทุจริตต่อหน้าที่หรือกระทำความผิดอาญาโดยเจตนาแก่นายจ้าง

(2) จงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย

(3) ประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้นายจ้างได้รับความเสียหายอย่างร้ายแรง

(4) ฝ่าฝืนข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน ระเบียบ หรือคำสั่งของนายจ้างอันชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม และนายจ้างได้ตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว เว้นแต่กรณีที่ร้ายแรง นายจ้างไม่จำเป็นต้องตักเตือน

            หนังสือเตือนให้มีผลบังคับได้ไม่เกินหนึ่งปีนับแต่วันที่ลูกจ้างได้กระทำผิด

(5) ละทิ้งหน้าที่เป็นเวลาสามวันทำงานติดต่อกันไม่ว่าจะมีวันหยุดคั่นหรือไม่ก็ตาม โดยไม่มีเหตุอันสมควร

(6) ได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุก

ในกรณี (6) ถ้าเป็นความผิดที่ได้กระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษต้องเป็นกรณีที่เป็นเหตุให้นายจ้างได้รับความเสียหาย

การเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชยตามวรรคหนึ่ง ถ้านายจ้างไม่ได้ระบุข้อเท็จจริงอันเป็นเหตุที่เลิกจ้างไว้ในหนังสือบอกเลิกสัญญาจ้างหรือไม่ได้แจ้งเหตุที่เลิกจ้างให้ลูกจ้างทราบในขณะที่เลิกจ้างนายจ้างจะยกเหตุนั้นขึ้นอ้างในภายหลังไม่ได้  ”

ข้อยกเว้นตามมาตรา 119 ที่นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยให้กับลูกจ้างดังต่อไปนี้   

1. เป็นบทบัญญัติที่เป็นข้อยกเว้นที่นายจ้างจะไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยให้แก่ลูกจ้าง เมื่อกระทำความผิดตามมาตรา 119 (1)-(6) 

2. เมื่อลูกลูกจ้างกระทำความผิดนายจ้างต้องเตือนก่อน โดยต้องระบุข้อเท็จจริงอันเป็นเหตุที่เลิกจ้างไว้ในหนังสือบอกเลิกสัญญาจ้าง หรือจะต้องแจ้งด้วยวาจาถึงเหตุนั้น หากนายจ้างมิได้ระบุหรือไม่ได้แจ้ง นายจ้างก็ไม่มีสิทธิที่จะยกเหตุดังกล่าวอ้างในภายหลังเพื่อที่จะไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยให้แก่ลูกจ้าง 

3. เหตุที่นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยให้แก่ลูกจ้างซิ่งเลิกจ้างมีดังนี้

3.1 ลูกจ้างจงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย

3.2 ลูกจ้างประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้นายจ้างได้รับความเสียหายอย่างร้ายแรง

3.3 ลูกจ้างทุจริตต่อหน้าที่หรือกระทำความผิดอาญาโดยเจตนาแก่งานจ้าง

3.4 ฝ่าฝืนข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานหรือระเบียบหรือคำสั่งของนายจ้างอันชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมและนายจ้างได้ตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว

เว้นแต่  กรณีที่ร้ายแรงนายจ้างไม่จำเป็นต้องตักเตือน

• ลูกจ้างได้ละทิ้งหน้าที่ไปเป็นเวลา 3 วันติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร
• ลูกจ้างได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุกเว้นแต่เป็นโทษสำหรับความผิดที่กระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษ

ข้อสังเกต

1. การแสดงเจตนาเลิกจ้างอาจแสดงเจตนา โดยเปิดเผยหรือโดยปริยายก็ได้

2. ต้องเป็นการแสดงเจตนาจากนายจ้าง หรือผู้ที่นายจ้างมอบอำนาจเท่านั้น 

การดำเนินกระบวนการตามกฎหมายเพื่อใช้สิทธิเมื่อถูกเลิกจ้างไม่เป็นธรรม

วัตถุประสงค์ในการจัดตั้งศาลแรงงานขึ้น อาศัยหลัก “สะดวก รวดเร็ว ประหยัด เป็นธรรม” นั้นหมายถึงว่าลูกจ้างสามารถฟ้องได้ง่ายๆ โดยจะจ้างทนายความหรือไม่ก็ได้ ซึ่งลูกจ้างสามารถดำเนินการเองโดยติดต่อที่ศาลแรงงานด้วยตนเอง จะมีเจ้าหน้าที่นิติกรของศาลให้การช่วยเหลือในการร่างคำฟ้องให้ และคดีแรงงานนั้นจะไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมศาล และมีกระบวนการไกล่เกลี่ยเพื่อให้ทั้งสองฝ่ายหาข้อยุติที่เป็นธรรมที่สุด

ลูกจ้างที่ต้องการใช้สิทธิในการฟ้องร้องคดี กรณีเลิกจ้างไม่เป็นธรรม ต้องยื่นฟ้องต่อศาลในเขตอำนาจของศาลแรงงานเท่านั้น  จะไปร้องที่กรมคุ้มครองแรงงานไม่ได้ 

หากว่าลูกจ้างมีการร้องไปที่คุ้มครองแรงงานก่อนแล้ว และลูกจ้างได้ค่าชดเชยตามกฎหมายไปแล้วก็ตาม  ลูกจ้างยังไม่ถูกตัดสิทธิที่ลูกจ้างจะมาฟ้องร้องคดีต่อศาลแรงงาน กรณีเลิกจ้างไม่เป็นธรรมได้อีก   

 เนื่องจากศาลแรงงานเท่านั้น  ถึงจะมีอำนาจสั่งให้นายจ้างกระทำการดังต่อไปนี้ 

1. ให้ลูกจ้างกลับทำงาน คิดค่าจ้างเท่าเดิม 

2. ให้นายจ้างชดใช้ค่าเสียหายที่เกิดจากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม 

และศาลจะมีอำนาจในการสั่งให้นายจ้างให้มีผลอย่างหนึ่งอย่างใดเท่านั้น 

**ขอแนะนำ วิธีการนี้ไม่อยากแนะนำให้ทำถึงแม้ว่าสามารถทำได้ เพราะว่า มันเสียเวลาและว้ำซ้อนกัน 

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4064/2530

การเลิกจ้างไม่เป็นธรรมตามพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ.2522 มาตรา 49 นั้นจะต้องพิจารณาถึงสาเหตุอันเป็นมูลเลิกจ้างว่าเป็นสาเหตุที่สมควรหรือไม่ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับเหตุว่านายจ้างจะต้องจ่ายค่าชดเชยให้แก่ลูกจ้างหรือไม่ เพราะการจ่ายค่าชดเชยเป็นผลตามมาภายหลังการเลิกจ้าง

อ.แอบกระโดดขึ้นรถโดยสารที่โจทก์ขับและมีเงินค่าโดยสารไม่พอโจทก์จึงเรียกเก็บเพียงครึ่งราคาโดยไม่ได้มีเจตนาทุจริตหรือเจตนาทำผิดระเบียบข้อบังคับของจำเลย การที่จำเลยให้โจทก์ออกจากงานด้วยเหตุนี้ จึงเป็นการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรม.

โจทก์ฟ้องว่า จำเลยให้โจทก์ออกจากงานโดยกล่าวหาว่าโจทก์ทุจริตต่อหน้าที่ ทำผิดระเบียบข้อบังคับของจำเลย โดยโจทก์ไม่มีความผิดตามที่จำเลยกล่าวอ้าง เป็นการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม ขอให้บังคับจำเลยให้รับโจทก์กลับเข้าทำงานและชดใช้ค่าเสียหาย

จำเลยให้การว่า โจทก์ปฏิบัติฝ่าฝืนระเบียบข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานของจำเลยอย่างร้ายแรง โดยรับผู้โดยสารที่ไม่มีค่าโดยสารไปกับรถจำเลยและได้เรียกเก็บเงินค่าโดยสารจากผู้โดยสาร แต่นำเงินไปซื้อตั๋วไม่ครบตามจำนวนที่เรียกเก็บ โดยมีเจตนาทุจริต การที่จำเลยให้โจทก์ออกจากงาน จึงเป็นการเลิกจ้างที่เป็นธรรม ขอให้ยกฟ้อง

ศาลแรงงานกลางวินิจฉัยว่า นางสาวอมรรัตน์ผู้โดยสารแอบกระโดดขึ้นรถ หาใช่โจทก์เจตนาจะรับผู้โดยสารที่ไม่มีตั๋วโดยสารไม่ นางสาวอมรรัตน์ว่าจะไปหาพี่ที่กรุงเทพแต่ไม่ได้เอาบัตรนักเรียนมา และมีเงินอยู่เพียง 50 บาท โจทก์จึงซื้อตั๋วในอัตราครึ่งราคาเป็นเงิน 35 บาท โจทก์ยังไม่มีเงินทอนจึงบอกให้นางสาวอมรรัตน์รอเอาคืนข้างหน้า โจทก์หาได้มีเจตนาเอาเงินทอนนั้นเป็นประโยชน์ส่วนตนไม่และได้มอบเงินนี้ให้นายตรวจโดยดี โจทก์จึงไม่มีเจตนาที่จะเก็บเงินไม่ครบ การกระทำของโจทก์จึงมิได้มีเจตนาทุจริตและทำผิดระเบียบข้อบังคับของจำเลย การที่จำเลยให้โจทก์ออกจากงานด้วยเหตุดังกล่าว จึงเป็นการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรม พิพากษาให้จำเลยรับโจทก์กลับเข้าทำงานในตำแหน่งหน้าที่อัตราค่าจ้างเดิม และให้ใช้ค่าเสียหายตั้งแต่วันสั่งพักงานจนกว่าจะรับเข้าทำงาน และให้โจทก์คืนเงินที่จำเลยจ่ายให้โจทก์เนื่องจากการเลิกจ้างแก่จำเลยด้วย

จำเลยอุทธรณ์ต่อศาลฎีกา

ศาลฎีกาแผนกคดีแรงงานวินิจฉัยว่า การเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรมตามพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแรงงานและวิธีพิจารณาคดีแรงงาน พ.ศ. 2522มาตรา 49 นั้น ศาลจะต้องพิจารณาถึงสาเหตุอันเป็นมูลให้มีการเลิกจ้างว่าเป็นสาเหตุที่สมควรหรือไม่ การไม่จ่ายค่าชดเชยมิใช่เป็นสาเหตุแห่งการเลิกจ้าง การเลิกจ้างจะเป็นธรรมหรือไม่ ไม่ได้อยู่ด้วยเหตุที่ว่านายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยให้แก่ลูกจ้าง เพราะการไม่จ่ายค่าชดเชยนั้นเป็นผลที่ตามมาภายหลังการเลิกจ้างแล้วเท่านั้น สำหรับคดีนี้ เมื่อพิจารณาจากข้อเท็จจริงที่ศาลแรงงานกลางฟังมาแล้วศาลฎีกาเห็นพ้องด้วยกับคำวินิจฉัยของศาลแรงงานกลาง

พิพากษายืน.

ประเด็นข้อต่อสู้ในคดีเลิกจ้างไม่เป็นธรรม ไม่จำเป็นจะต้องมีการชี้แจ้งไว้ในหนังสือเลิกจ้างเหมือนเช่น ประเด็นข้อต่อสู้ในการเรียกค่าชดเชย (ฎ.5481/2556) 

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5481/2556

พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน ฯ มาตรา 108 บังคับให้นายจ้างซึ่งมีลูกจ้างรวมกันตั้งแต่สิบคนขึ้นไป จัดให้มีข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน และมาตรา 110 บัญญัติเกี่ยวกับวิธีปฏิบัติในกรณีที่มีการแก้ไขเพิ่มเติมข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานโดยให้นายจ้างประกาศข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานที่มีการแก้ไขเพิ่มเติมนั้น แต่ พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน ฯ ไม่ได้บัญญัติถึงกระบวนการที่นายจ้างและลูกจ้างต้องปฏิบัติเพื่อให้มีการแก้ไขเพิ่มเติมข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน แต่กระบวนการดังกล่าวได้บัญญัติไว้ใน พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ ฯ มาตรา 10 วรรคสาม ซึ่งบัญญัติให้ในกรณีเป็นที่สงสัยว่าในสถานประกอบกิจการมีข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างหรือไม่ให้ถือว่าข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานที่นายจ้างต้องจัดให้มีตามกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองแรงงานเป็นข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้าง ดังนั้น หากผู้ร้องประสงค์จะแก้ไข เปลี่ยนแปลง หรือยกเลิกข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานซึ่งเป็นข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างโดยไม่แจ้งข้อเรียกร้องต่อลูกจ้างในทางที่ไม่เป็นคุณแก่ลูกจ้าง ผู้ร้องต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้างหรือมิฉะนั้นผู้ร้องจะต้องแจ้งข้อเรียกร้องต่อลูกจ้างตาม พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ ฯ มาตรา 13 จนมีการเจรจาตกลงกันหรือหากไม่สามารถตกลงกันได้ก็ต้องปฏิบัติให้ถูกต้องตามขั้นตอนของ พ.ร.บ.แรงงานสัมพันธ์ ฯ ต่อไป

อายุความ

ฟ้องค่าเสียหายจากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม อายุความ 10 ปี

การคำนวณค่าเสียหาย จากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม คำนวณจาก

1. อายุของลูกจ้าง

2.ระยะเวลาการทำงาน

3.ความเดือนร้อนของลูกจ้างที่ถูกเลิกจ้าง

4.มูลเหตุแห่งการเลิกจ้าง

5. เงินค่าชดเชยที่มีสิทธิ์ได้รับ

การจดทะเบียนบริษัทไม่ใช่เพียงแค่การเปลี่ยนสถานะทางกฎหมาย หรือการมีตราประทับสวยๆ บนเอกสารเท่านั้น แต่มันคือ “รากฐานสำคัญของการเติบโตอย่างยั่งยืน” ไม่ว่าจะเป็นการสร้างความน่าเชื่อถือต่อคู่ค้า การเข้าถึงแหล่งเงินทุนจากสถาบันการเงิน หรือแม้แต่การบริหารจัดการภาษีอย่างเป็นระบบที่จะช่วยให้ธุรกิจของคุณเหลือ “กำไร” ที่แท้จริงมากขึ้น

อย่างไรก็ตาม การเริ่มต้นจดบริษัทมักมาพร้อมกับคำถามมากมาย ทั้งเรื่องขั้นตอนที่ดูซับซ้อน การติดต่อประสานงานกับหน่วยงานราชการที่ต้องใช้เวลา การดำเนินการจำเป็นต้องดำเนินการเอง หรือสามารถว่าจ้างทนายความ หรือใครที่สามารถกระทำการแทนได้ เพื่อให้ถูกต้องตามกฎหมาย ยังรวมถึงการจัดเตรียมเอกสารที่วุ่นวาย และภาระทางบัญชีที่ตามมา เพื่อให้การเริ่มต้นของคุณเป็นไปอย่างราบรื่นและถูกต้องตามกฎหมายปี 2568 เราได้รวบรวมทุกเรื่องที่ต้องรู้ไว้ที่นี่ ดังนี้ 

นิติบุคคล มี 3 ประเภท

• ห้างหุ้นส่วนสามัญ : หุ้นส่วนร่วมรับผิดชอบหนี้แบบไม่จำกัด
• ห้างหุ้นส่วนจำกัด : มีทั้งหุ้นส่วนที่รับผิดแบบจำกัดและไม่จำกัด
• บริษัทจำกัด : ผู้ถือหุ้นรับผิดตามมูลค่าหุ้นของตน เหมาะกับธุรกิจที่ต้องการเติบโตอย่างยั่งยืน

ขั้นตอนการจดทะเบียนบริษัท 2569

1. ศึกษาข้อมูลเบื้องต้น

เริ่มจากการทำความเข้าใจรูปแบบของธุรกิจตนเองว่าเหมาะกับประเภทใด เพื่อวางแผนเอกสารและขั้นตอนล่วงหน้า

2. เตรียมเอกสารให้พร้อมก่อนจดทะเบียนบริษัท 

• ผู้เริ่มก่อการ/ผู้ถือหุ้น: อย่างน้อย 2 คนขึ้นไป 
• ทุนจดทะเบียน ไม่มีการกำหนดขั้นต่ำ แต่ควรสอดคล้องกับธุรกิจ ส่วนใหญ่นิยมเริ่มต้นที่ 1 ล้านบาท (หากมีผู้ถือหุ้นเป็นชาวต่างชาติด้วยแนะนำทุนจดทะเบียนไม่ต่ำกว่า 2 ล้านบาท)
• ชื่อบริษัท (ที่ผ่านการจองแล้ว)
• ที่ตั้งสำนักงานใหญ่ (เลขที่บ้าน, หมู่ที่, แขวง/ตำบล)
• วัตถุประสงค์ในการทำธุรกิจ (ขายอะไร ทำอะไร)
• ข้อมูลผู้ถือหุ้นทุกคน (ชื่อ-สกุล, เลขบัตรประชาชน, ที่อยู่, จำนวนหุ้นที่ถือ)
• พยาน 2 คน (ใช้ชื่อและเลขบัตรประชาชน)

3. ตั้งชื่อบริษัทและจองชื่อ

จองชื่อบริษัทออนไลน์ ขั้นตอนแรกคือการตั้งชื่อบริษัทและตรวจสอบไม่ให้ซ้ำกับบริษัทที่จดทะเบียนไปแล้ว
– ทำที่ไหน: เว็บไซต์ dbd.go.th
– เทคนิค: ควรเตรียมไว้ 3 ชื่อเรียงตามลำดับความชอบ ชื่อต้องไม่มีคำต้องห้าม (เช่น คำที่เกี่ยวกับ
ราชวงศ์ หรือชื่อกระทรวงต่างๆ)

4. ยื่นหนังสือบริคณห์สนธิ

หลังจองชื่อเรียบร้อย ให้ยื่นเอกสารภายใน 30 วัน พร้อมแจ้งข้อมูลสำคัญ เช่น ที่ตั้ง วัตถุประสงค์ กรรมการ และผู้ถือหุ้น

5. เปิดจองหุ้นและนัดประชุมผู้ถือหุ้น

เปิดให้ผู้ร่วมก่อตั้งหรือผู้สนใจถือหุ้นจองซื้อหุ้น และเตรียมจัดประชุมเพื่อแจ้งข้อมูลบริษัท

6. ประชุมแต่งตั้งกรรมการ

แต่งตั้งกรรมการบริษัทอย่างเป็นทางการ พร้อมแต่งตั้งผู้สอบบัญชี และอนุมัติงบประมาณ

7. ยื่นขอจดทะเบียนบริษัท

นำเอกสารทั้งหมดไปยื่นจดทะเบียนให้เรียบร้อยภายใน 3 เดือนหลังจากประชุมจัดตั้ง

8. ชำระค่าธรรมเนียม

ปัจจุบันการจดทะเบียนผ่านระบบ e-Registration มีค่าธรรมเนียมในอัตราพิเศษที่ถูกกว่าการเดินไปจดที่กรมฯ โดยตรง เพื่อสนับสนุนให้ผู้ประกอบการเข้าสู่ระบบออนไลน์มากขึ้น

ค่าธรรมเนียมโดยประมาณ:

• จดทะเบียนบริษัท 5,000 บาท
• อากรแสตมป์ 210 บาท
• ค่าหนังสือรับรองและสำเนาต่างๆ เพิ่มเติม

9. รับใบสำคัญการจดทะเบียน (หนังสือรับรอง)

เมื่อทุกขั้นตอนเรียบร้อยแล้ว  นายทะเบียนอนุมัติ คุณจะได้รับเลขทะเบียนนิติบุคคล 13 หลัก ซึ่งเลขนี้จะถูกใช้เป็น เลขประจำตัวผู้เสียภาษี  ซึ่งเรียกว่า “หนังสือรับรอง” และใบสำคัญแสดงการจดทะเบียน ถือเป็นอันเสร็จสิ้น

10. จดบริษัทเสร็จแล้ว ต้องทำอะไรต่อ?

การได้หนังสือรับรองเป็นเพียงจุดเริ่มต้น ภายหลังจดทะเบียนเสร็จสิ้น 7 สิ่งที่ห้ามลืม คือ

• เปิดบัญชีธนาคาร ในนามบริษัท
• ขึ้นทะเบียนนายจ้าง กับสำนักงานประกันสังคม (ถ้ามีพนักงาน)
• จดภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) หากคาดว่ารายได้จะเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี
• จัดทำบัญชี และจัดหาผู้สอบบัญชีตั้งแต่วันแรกที่เริ่มดำเนินกิจการ

สรุป หากธุรกิจของคุณเริ่มมีรายได้สูงกว่า 750,000 บาท/ปี การจดทะเบียนบริษัทจะช่วยลดภาษี และเพิ่มความน่าเชื่อถือทางธุรกิจได้มากขึ้น ที่สำคัญคือการบริหารจัดการที่เป็นระบบ พร้อมต่อยอดสู่การขยายกิจการในอนาคต

จดทะเบียนบริษัท vs ห้างหุ้นส่วน ต่างกันอย่างไร? เลือกแบบไหนประหยัดภาษีกว่า

การตัดสินใจเลือกจดทะเบียนระหว่าง “บริษัทจำกัด (บจก.)” หรือ “ห้างหุ้นส่วนจำกัด (หจก.)” ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ หลายคนเข้าใจผิดว่า หจก. ประหยัดภาษีกว่า หรือบริษัททำได้ยากกว่า แต่ในความเป็นจริงปี 2568 ทั้งสองรูปแบบมีข้อดีข้อเสียที่ต่างกันอย่างชัดเจน

1. ความรับผิดชอบในหนี้สิน (หัวใจสำคัญที่ต้องรู้)

ความแตกต่างที่ใหญ่ที่สุดไม่ใช่เรื่องชื่อ แต่เป็นเรื่อง “ความรับผิดชอบ” เมื่อเกิดปัญหาทางธุรกิจ:

• บริษัทจำกัด (บจก.): ผู้ถือหุ้นรับผิดชอบ “จำกัด” เฉพาะจำนวนเงินค่าหุ้นที่ยังชำระไม่ครบเท่านั้น หากบริษัทเป็นหนี้ 10 ล้าน แต่คุณลงหุ้นไว้ 1 ล้านและจ่ายครบแล้ว ทรัพย์สินส่วนตัว (บ้าน, รถ, เงินฝาก) จะปลอดภัย
• ห้างหุ้นส่วนจำกัด (หจก.): ต้องมี “หุ้นส่วนผู้จัดการ” อย่างน้อยหนึ่งคนที่เป็นประเภท “ไม่จำกัดความรับผิด” หมายความว่าหาก หจก. เป็นหนี้และสินทรัพย์ของหจก.ไม่พอจ่าย หุ้นส่วนผู้จัดการต้องนำทรัพย์สินส่วนตัวมาชดใช้หนี้ทั้งหมดจนกว่าจะครบ

2. โครงสร้างและการบริหาร

• บจก.: บริหารงานผ่านคณะกรรมการบริษัท มีความน่าเชื่อถือสูงในสายตาธนาคารและคู่ค้าขนาดใหญ่ เหมาะกับธุรกิจที่ต้องการขยายตัวหรือระดมทุน
• หจก.: มักเป็นธุรกิจครอบครัวหรือเพื่อนฝูงที่ไว้ใจกันสูง การบริหารจัดการยืดหยุ่นกว่า แต่ความน่าเชื่อถือน้อยกว่าในการยื่นกู้ธนาคารหรือประมูลงานใหญ่

3. เปรียบเทียบเรื่อง “ภาษี” แบบชัดๆ

หลายคนถามว่า “แบบไหนประหยัดภาษีกว่า?” คำตอบคือ: “ทั้งสองแบบเสียภาษีในอัตราที่เท่ากัน”

ทั้ง บจก. และ หจก. เสียภาษีจาก “กำไรสุทธิ” (รายได้ – ค่าใช้จ่าย) ในอัตราภาษีเงินได้นิติบุคคล ดังนี้:

เงื่อนไข SME: ทุนจดทะเบียนชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาท และรายได้ทั้งปีไม่เกิน 30 ล้านบาท

เปิดธุรกิจใหม่มีค่าใช้จ่ายอะไรบ้าง

หลายคนอยากมี “บริษัท” เป็นของตัวเอง แต่ยังไม่กล้าเริ่มต้นเพราะไม่แน่ใจเรื่องค่าใช้จ่าย กลัวว่าจะมีงบบานปลาย บทความนี้เราจะมากางตัวเลขให้เห็นชัดๆ ว่าในปี 2568 การเปิดบริษัทหนึ่งแห่งต้องใช้เงินเท่าไหร่ และมีค่าอะไรบ้างที่คุณต้องจ่ายจริง

1. ค่าธรรมเนียมการจดทะเบียน (จ่ายให้รัฐ)

ค่าธรรมเนียมถูกกำหนดโดยกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) ซึ่งจะมีความแตกต่างกันตามช่องทางการจดทะเบียน:

• จดทะเบียนผ่านระบบออนไลน์ (e-Registration): * ราคาเหมาจ่าย: ประมาณ 5,500 บาท (รวมค่าอากรแสตมป์แล้ว)
  • หมายเหตุ: เป็นวิธีที่ถูกที่สุดและได้รับความนิยมมากที่สุดในปีนี้
• จดทะเบียนแบบ Walk-in (ไปที่กรมฯ):
  • จะคิดตามทุนจดทะเบียน (ล้านละ 5,000 บาท) ขั้นต่ำ 5,000 บาท และสูงสุดไม่เกิน 250,000 บาท
  • ยังมีค่าอากรแสตมป์และค่าใบสำคัญอื่นๆ เพิ่มเติม รวมแล้วมักจะสูงกว่าการจดออนไลน์

2. ทุนจดทะเบียน (ต้องมีเงินในบัญชีเท่าไหร่?)

นี่คือส่วนที่คนเข้าใจผิดบ่อยที่สุด “ทุนจดทะเบียน 1 ล้านบาท ไม่ต้องมีเงินสด 1 ล้านบาทวางโชว์ในวันแรก”

• การชำระหุ้นขั้นต่ำ: กฎหมายกำหนดให้ชำระเงินค่าหุ้นครั้งแรกไม่น้อยกว่า 25% ของทุนจดทะเบียน
• ตัวอย่าง: หากคุณจดบริษัทด้วยทุน 1 ล้านบาท คุณต้องมีเงินเข้าบัญชีบริษัทจริงอย่างน้อย 250,000 บาท เพื่อใช้เป็นทุนหมุนเวียนในการเริ่มต้นธุรกิจ

3. ค่าใช้จ่ายแฝงในการเริ่มต้น (Hidden Costs) นอกจากค่าธรรมเนียมรัฐแล้ว ยังมีค่าใช้จ่ายส่วนอื่นๆ ที่ต้องเตรียมไว้:

• ค่าตรายางบริษัท
• ค่าบริการจ้างจดทะเบียนขึ้นอยู่กับความซับซ้อนและบริการเสริม เช่น บริการเปิดบัญชีธนาคาร หรือจด VAT 

4. งบประมาณที่ต้องเตรียมหลังจดบริษัทเสร็จ (รายเดือน/รายปี)  เมื่อเป็นบริษัทแล้ว คุณจะมี “หน้าที่” ทางภาษีและบัญชีที่ต้องจ่าย

• ค่าทำบัญชีรายเดือน
• ค่าตรวจสอบบัญชี (Audit): ต้องจ่ายปีละครั้งขึ้นอยู่กับจำนวนรายการค้า

“สิทธิประโยชน์และภาษี” (Benefits & Tax)

1. สร้างความน่าเชื่อถือในระดับสากล  การจดทะเบียนบริษัทคือการยืนยันตัวตนว่าธุรกิจของคุณมีที่ตั้งชัดเจน มีโครงสร้างการบริหาร และอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของกฎหมาย

• สำหรับคู่ค้า: บริษัทใหญ่ๆ มักเลือกทำธุรกิจกับนิติบุคคลมากกว่าบุคคลธรรมดา เพราะสามารถออกใบกำกับภาษีได้ถูกต้อง
• สำหรับลูกค้า: การโอนเงินเข้าบัญชีบริษัทสร้างความมั่นใจได้มากกว่าการโอนเข้าบัญชีส่วนบุคคล ลดโอกาสการถูกมองว่าเป็นมิจฉาชีพ

2. จำกัดความเสี่ยง รับผิดชอบหนี้สินแค่ที่ลงหุ้น  นี่คือข้อดีที่สำคัญที่สุดในเชิงกฎหมาย หากคุณทำธุรกิจในนามบุคคลธรรมดา แล้วเกิดปัญหาเป็นหนี้สิน ทรัพย์สินส่วนตัวทั้งหมดของคุณ (บ้าน, รถ, ที่ดิน) อาจถูกยึดเพื่อชำระหนี้

• ในนามบริษัท: หากเกิดเหตุสุดวิสัยจนบริษัทล้มละลาย คุณจะรับผิดชอบหนี้สิน “จำกัดเพียงมูลค่าหุ้นที่ยังชำระไม่ครบ” เท่านั้น ทรัพย์สินส่วนตัวที่เหลือจะถูกแยกออกจากหนี้ของบริษัทอย่างเด็ดขาด  

3. วางแผนภาษีได้หลากหลายกว่าและประหยัดกว่าหลายคนกลัวภาษีนิติบุคคล แต่ความจริงแล้วการเป็นบริษัทช่วยให้คุณ “เสียภาษีอย่างชาญฉลาด” ได้มากกว่า

• หักค่าใช้จ่ายตามจริง: ทุกบิลค่าน้ำ ค่าไฟ ค่าเช่าที่ ค่าจ้างพนักงาน หรือแม้แต่ค่ารับรองลูกค้า สามารถนำมาหักเป็นค่าใช้จ่ายบริษัทได้ทั้งหมด
• อัตราภาษี SME: หากกำไรสุทธิไม่เกิน 300,000 บาทแรก คุณจะได้รับ ยกเว้นภาษี (0%) และกำไรส่วนที่เกินจนถึง 3 ล้านบาท เสียเพียง 15% ซึ่งมักจะถูกกว่าฐานภาษีบุคคลธรรมดาเมื่อรายได้คุณสูงขึ้น

4. เข้าถึงแหล่งเงินทุนและสินเชื่อได้ง่าย  หากต้องการขยายสาขาหรือสต็อกของเพิ่ม การขอสินเชื่อในนามบริษัท (SME Loan) มักทำได้ง่ายกว่าและได้วงเงินที่สูงกว่าบุคคลธรรมดา นอกจากนี้บริษัทยังสามารถสะสม “Statement” หรือประวัติทางการเงินที่สวยงาม เพื่อใช้ในการระดมทุนจากนักลงทุนหรือเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ได้ในอนาคต

5. การบริหารจัดการที่เป็นระบบและยั่งยืน  การจดบริษัทบังคับให้คุณต้องทำบัญชี ซึ่งจะช่วยให้คุณเห็นภาพรวมของธุรกิจจริงๆ:

• รู้ว่าส่วนไหนคือ “กำไร” และส่วนไหนคือ “ต้นทุน”
• แยกกระเป๋าเงินส่วนตัวกับเงินธุรกิจออกจากกันชัดเจน
• ธุรกิจสามารถดำเนินต่อไปได้แม้จะมีการเปลี่ยนตัวผู้บริหารหรือส่งต่อให้ทายาท (Business Continuity)

ทำไมรายได้ถึง 1.8 ล้านต่อปี ถึงควรจดทะเบียนบริษัททันที?

หากคุณทำธุรกิจในนามบุคคลธรรมดา แล้วพบว่ายอดขาย (รายได้รวมแบบยังไม่หักค่าใช้จ่าย) เริ่มเข้าใกล้หรือแตะระดับ 1,800,000 บาทต่อปี นี่คือสัญญาณเตือนว่าคุณกำลังยืนอยู่บนทางแยกสำคัญ บทความนี้จะเจาะลึกว่าทำไมตัวเลขนี้ถึงเป็น “จังหวะทอง” ที่คุณต้องจดทะเบียนบริษัททันที

1. กับดัก “ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT)”

ตามกฎหมายสรรพากร เมื่อบุคคลธรรมดามีรายได้เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี “บังคับ” ต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%) ภายใน 30 วัน

• ความเสี่ยง: หากคุณไม่จดทะเบียนบริษัทแล้วยังฝืนทำในนามบุคคล คุณจะต้องควักเงินตัวเองจ่าย VAT 7% ส่งสรรพากรจากยอดขายทั้งหมดที่เกินมา ซึ่งมักจะทำให้กำไรหายไปเกือบทั้งหมด
• ทางแก้: การจดบริษัทจะช่วยให้คุณบริหารจัดการภาษีซื้อ-ภาษีขาย ได้อย่างเป็นระบบ และสร้างความน่าเชื่อถือเมื่อต้องออกใบกำกับภาษีให้กับคู่ค้า

2. ภาษีบุคคลธรรมดา “ยิ่งรวย ยิ่งจ่ายแพง”

ภาษีบุคคลธรรมดาเป็นแบบ “อัตราก้าวหน้า” ซึ่งสูงสุดถึง 35% * หากคุณมีรายได้สุทธิสูง การหักค่าใช้จ่ายแบบเหมา (60%) ของบุคคลธรรมดาอาจไม่เพียงพอ ทำให้คุณต้องเสียภาษีในฐานที่สูงมาก

• ในขณะที่บริษัท: เสียภาษีจาก “กำไรสุทธิ” (รายได้ลบค่าใช้จ่ายตามจริง) และถ้าเป็น SME กำไร 3 แสนแรก ฟรีภาษี! ส่วนที่เหลือเสียเพียง 15-20% ซึ่งประหยัดกว่าเห็นๆ

3. การหักค่าใช้จ่าย “ตามจริง” คืออาวุธลับ

ในนามบุคคลธรรมดา สรรพากรยอมให้หักค่าใช้จ่ายแบบเหมาได้เพียงบางประเภทธุรกิจ (ส่วนใหญ่ 60%) แต่ในความเป็นจริง ต้นทุนของคุณอาจสูงถึง 80%

• จดบริษัท: คุณสามารถนำค่าเช่าที่, ค่าไฟ, ค่าน้ำมัน, ค่าจ้างพนักงาน, ค่าโฆษณา Facebook/Google มาหักเป็นค่าใช้จ่ายได้ทุกบาททุกสตางค์ (ตราบที่มีใบเสร็จถูกต้อง) ทำให้กำไรสุทธิที่จะนำไปคิดภาษีน้อยลง

4. แยก “เงินส่วนตัว” ออกจาก “เงินธุรกิจ”

เมื่อรายได้แตะ 1.8 ล้านบาท เงินหมุนเวียนในบัญชีจะเริ่มเยอะจนน่าตกใจ การทำธุรกิจในนามบุคคลจะทำให้บัญชีธนาคารส่วนตัวของคุณดูวุ่นวาย และเสี่ยงต่อการถูก ตรวจสอบบัญชีธนาคาร (กฎหมาย e-Payment)

• การจดบริษัทช่วยให้คุณแยกกระเป๋าชัดเจน คุณจ่ายเงินเดือนให้ตัวเองในฐานะกรรมการบริษัท ซึ่งเงินเดือนส่วนนี้ก็นำมาหักเป็นค่าใช้จ่ายบริษัทได้อีกต่อหนึ่งด้วย!

5. ความเตรียมพร้อมเพื่อการก้าวกระโดด

รายได้ 1.8 ล้านคือบทพิสูจน์ว่าโมเดลธุรกิจของคุณไปได้รอด

• การจดบริษัทในช่วงนี้จะช่วยให้คุณมี งบการเงิน ที่สวยงามเพื่อใช้ยื่นกู้ธนาคารในปีถัดไป
• เพิ่มโอกาสในการรับงานจากบริษัทใหญ่หรือหน่วยงานราชการที่มักกำหนดว่าคู่ค้าต้องเป็นนิติบุคคลที่จด VAT เท่านั้น

สิทธิประโยชน์ทางภาษีสำหรับ SME จดบริษัทใหม่ได้สิทธิ์ยกเว้นภาษีจริงไหม?

1.สิทธิยกเว้นภาษีจาก “กำไรสุทธิ” (SME Tax Rates)

สำหรับบริษัทที่จดทะเบียนใหม่และมีคุณสมบัติเป็น SME (ทุนชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาท และรายได้ไม่เกิน 30 ล้านบาท) จะได้รับสิทธิยกเว้นและลดหย่อนภาษีเงินได้นิติบุคคลตามลำดับขั้น ดังนี้:

2. มาตรการ “หักค่าใช้จ่าย 2 เท่า” (Double Deduction)

นอกจากการยกเว้นภาษีจากกำไรแล้ว ปี 2568 ยังมีสิทธิพิเศษที่ช่วยให้คุณ “กำไรลดลงในทางบัญชีแต่เงินเหลือจริงมากขึ้น” ผ่านการหักค่าใช้จ่ายได้มากกว่าที่จ่ายจริง:

• SME Digital Transformation: หากซื้อซอฟต์แวร์ ฮาร์ดแวร์ หรือบริการดิจิทัลที่ลงทะเบียนกับ depa สามารถนำมาหักเป็นค่าใช้จ่ายได้ 2 เท่า (จ่าย 1 แสน หักได้ 2 แสน) สูงสุดไม่เกิน 300,000 บาท (มีผลถึงสิ้นปี 2570)
• การจ้างงานผู้สูงอายุ: หากจ้างพนักงานอายุ 60 ปีขึ้นไป (เงินเดือนไม่เกิน 15,000 บาท) สามารถนำค่าจ้างมาหักค่าใช้จ่ายได้ 2 เท่า
• การฝึกอบรมพนักงาน: ค่าส่งพนักงานไปอบรมเพื่อพัฒนาทักษะ สามารถหักค่าใช้จ่ายได้ 2 เท่า เช่นกัน

3. สิทธิพิเศษสำหรับ “New Startup” ในพื้นที่เฉพาะ

หากธุรกิจของคุณเป็นกลุ่ม Target Industries (เช่น เทคโนโลยี, อาหารแปรรูป, พลังงานสะอาด) และตั้งอยู่ในเขตพื้นที่พิเศษ เช่น เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) อาจได้รับสิทธิประโยชน์ที่มากกว่าปกติ เช่น:

• ยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคลสูงสุด 5-13 ปี (ต้องขอรับส่งเสริมการลงทุนจาก BOI)
• ยกเว้นภาษีสำหรับเงินปันผลที่ได้รับในช่วงเวลาที่ได้รับยกเว้นภาษี

4. สิทธิประโยชน์จากการ “ขาดทุนสะสม”

หากปีแรกที่จดบริษัทคุณยังไม่มีกำไร (ขาดทุน) กฎหมายอนุญาตให้นำ “ผลขาดทุนสุทธิ” ในปีนี้ ไปหักออกจากกำไรในอนาคตได้นานถึง 5 รอบบัญชี ซึ่งช่วยให้คุณไม่ต้องเสียภาษีในวันที่ธุรกิจเริ่มทำกำไรได้ในช่วงแรกๆ

 ข้อควรระวังเพื่อไม่ให้เสียสิทธิ์

1. ต้องยื่นแบบแม้ไม่มีภาษีต้องจ่าย: แม้กำไรจะไม่ถึง 300,000 บาท คุณยังคงมีหน้าที่ต้องยื่นแบบ ภ.ง.ด.50 (รายปี) และ ภ.ง.ด.51 (ครึ่งปี) ให้ตรงกำหนด
2. เอกสารต้องครบ: การใช้สิทธิ์หักค่าใช้จ่าย 2 เท่า ต้องมีใบกำกับภาษีที่ถูกต้องและเอกสารรับรองตามเกณฑ์ที่สรรพากรกำหนด
3. รักษาคุณสมบัติ SME: ระวังอย่าให้ทุนชำระแล้วเกิน 5 ล้าน หรือรายได้เกิน 30 ล้าน เพราะจะทำให้ฐานภาษีเปลี่ยนเป็น 20% ตั้งแต่บาทแรกทันที

การสืบทรัพย์ คืออะไร

การสืบทรัพย์ คือ กระบวนการตรวจสอบและค้นหาทรัพย์สินของลูกหนี้ เช่น ที่ดิน บ้าน รถยนต์ หรือทรัพย์สินอื่น ๆ ที่ลูกหนี้เป็นเจ้าของ และสามารถยึดหรืออายัดได้ เช่น ที่ดิน บ้าน รถ เงินในบัญชีธนาคาร ฯลฯ  เพื่อดำเนินการบังคับคดีตามคำพิพากษาของศาล

โดยขั้นตอนนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อให้เจ้าหนี้สามารถนำทรัพย์สินเหล่านั้นไปขายทอดตลาด หรือบังคับเอากับสิทธิเรียกร้องของลูกหนี้ เพื่อนำเงินที่ได้มาชำระหนี้ตามคำพิพากษา

ทรัพย์สินที่ยึดและอายัดได้

ทรัพย์สินที่ยึดได้ เช่น 

• การยึดหลักทรัพย์ตามกฎหมายว่าด้วยหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (มาตรา 305)
• การยึดตั๋วเงินหรือตราวสารเปลี่ยนมือ (มาตรา 306)
• การยึดหุ้นในห้างหุ้นส่วนจำกัดหรือบริษัทจำกัด (มาตรา 307)
• การยึดสิทธิในสิทธิบัตร เครื่องหมายการค้า ที่ได้จดทะเบียนหรือขึ้นทะเบียนไว้แล้ว (มาตรา 308)
• จะยึดสิทธิเครื่องหมายการค้าที่ยังมี และจดทะเบียนลิขสิทธิ์เสร็จขอรับสิทธิบัตรสิทธิในชื่อทางการค้าหรือยี่ห้อมาตรา 309
•  การยึดสิทธิการเช่าทรัพย์สิน  หรือสิทธิที่จะได้ใช้บริการต่างๆ  ซึ่งอาจมีราคาและถือเอาได้ (มาตรา 310)
•  การยึดสิทธิบัตรตามใบอนุญาต  ประทานบัตร  อาชญาบัตร  สัมปทาน  (มาตรา 311)
•  บ้าน ที่ดิน สิ่งปลูกสร้าง ที่ลูกหนี้เป็นเจ้าของ (ไม่ว่าจะติดจำนองหรือไม่)
• รถยนต์ หรือรถจักรยานยนต์ ที่ไม่ใช่เครื่องมือหลักในการประกอบอาชีพของลูกหนี้
• เครื่องมือประกอบอาชีพที่มีมูลค่าเกิน 100,000 บาท 
• ครื่องนุ่งห่มหลับนอน คือ ที่นอน หมอน ผ้าห่ม มูลค่าร่วมกันที่เกินกว่า 20,000 บาท
•  เครื่องใช้ในครัวเรือน คือ โครก ถ้วย ชาม  เฟอร์นิเจอร์ ฯลฯ  มูลค่าร่วมกันที่เกินกว่า 20,000 บาท
• เครื่องใช้สอยส่วนตัว คือ เสื้อผ้า เครื่องประดับ  เครื่องประดับ เพชร พลอย นาฬิกา สร้อยคอทองคำ มูลค่าร่วมกันที่เกินกว่า 20,000 บาท 

ทรัพย์สินที่อายัดได้ เช่น

• เงินเดือน ค่าจ้าง หรือรายได้อื่นที่มีลักษณะจ่ายเพื่อตอบแทนการทำงานเป็นรายเดือนอายัดได้แต่ต้องคงเหลือไม่น้อยกว่า 20,000 บาท 
• เงินโบนัส  อายัดไม่เกินร้อยละ 50 
• เงินตอบแทน กรณีออกจากงาน ที่อายัดได้ แต่ต้องคงเหลือไว้ไม่น้อยกว่า 300,000 บาท 
• เงินตอบแทนจากการทำงานเป็นครั้งคราว เช่น ค่าล่วงเวลา อายัดได้ไม่เกินร้อยละ 30
• เงินค่าตำแหน่งทางวิชาการ (เฉพาะสังกัดเอกชน)
• เงินฝากในสถาบันการเงินต่างๆ 
• เงินปันผลจากหุ้น
• ค่าเช่าทรัพย์สิน
• ค่างวดงานตามสัญญาจ้างงาน

ทรัพย์สินที่ไม่สามารถยึดและอายัดได้

ทรัพย์สินที่ห้ามยึด ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 301 

“ทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาต่อไปนี้ ย่อมไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี

               (1) เครื่องนุ่งห่มหลับนอน เครื่องใช้ในครัวเรือน หรือเครื่องใช้สอยส่วนตัว โดยประมาณรวมกันราคาไม่เกินประเภทละสองหมื่นบาท แต่ในกรณีที่เจ้าพนักงานบังคับคดีเห็นสมควร เจ้าพนักงานบังคับคดีจะกำหนดให้ทรัพย์สินแต่ละประเภทดังกล่าวที่มีราคารวมกันเกินสองหมื่นบาทเป็นทรัพย์สินที่ไม่ต้องอยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดีก็ได้ ทั้งนี้ โดยคำนึงถึงความจำเป็นตามฐานะของลูกหนี้ตามคำพิพากษา

               (2) สัตว์ สิ่งของ เครื่องมือ เครื่องใช้ ในการประกอบอาชีพหรือประกอบวิชาชีพเท่าที่จำเป็นในการเลี้ยงชีพของลูกหนี้ตามคำพิพากษา ราคารวมกันโดยประมาณไม่เกินหนึ่งแสนบาท แต่ถ้าลูกหนี้ตามคำพิพากษามีความจำเป็นในการเลี้ยงชีพก็อาจร้องขอต่อเจ้าพนักงานบังคับคดีขออนุญาตใช้สัตว์ สิ่งของ เครื่องมือ เครื่องใช้เท่าที่จำเป็นในการประกอบอาชีพหรือประกอบวิชาชีพในกิจการดังกล่าวของลูกหนี้ตามคำพิพากษาอันมีราคารวมกันเกินกว่าจำนวนราคาที่กำหนดนั้น ในกรณีเช่นนี้ ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอำนาจใช้ดุลพินิจไม่อนุญาตหรืออนุญาตได้เท่าที่จำเป็นภายในบังคับแห่งเงื่อนไขตามที่เจ้าพนักงานบังคับคดีเห็นสมควร

               (3) สัตว์ สิ่งของ เครื่องใช้ และอุปกรณ์ที่จำเป็นต้องใช้ทำหน้าที่ช่วยหรือแทนอวัยวะของลูกหนี้ตามคำพิพากษา

               (4) ทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาอันมีลักษณะเป็นของส่วนตัวโดยแท้ เช่น หนังสือสำหรับวงศ์ตระกูลโดยเฉพาะ จดหมาย หรือสมุดบัญชีต่าง ๆ

               (5) ทรัพย์สินอย่างใดที่โอนกันไม่ได้ตามกฎหมาย หรือตามกฎหมายย่อมไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี

               ทรัพย์สินหรือจำนวนราคาทรัพย์สินที่เจ้าพนักงานบังคับคดีกำหนดตามวรรคหนึ่ง ลูกหนี้ตามคำพิพากษาหรือเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจร้องขอให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีคำสั่งกำหนดใหม่ได้ คำสั่งของเจ้าพนักงานบังคับคดีดังกล่าวนั้น ลูกหนี้ตามคำพิพากษาหรือเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจร้องคัดค้านต่อศาลได้ภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้ทราบคำสั่งของเจ้าพนักงานบังคับคดี ในกรณีเช่นนี้ ให้ศาลมีคำสั่งตามที่เห็นสมควร

               ในกรณีที่พฤติการณ์ได้เปลี่ยนแปลงไป ลูกหนี้ตามคำพิพากษาหรือเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาอาจยื่นคำร้องให้ศาลมีคำสั่งเปลี่ยนแปลงทรัพย์สินหรือจำนวนราคาทรัพย์สินที่ศาลกำหนดไว้เดิมได้

               ประโยชน์แห่งข้อยกเว้นที่บัญญัติไว้ในมาตรานี้ ให้ขยายไปถึงทรัพย์สินตามวรรคหนึ่งอันเป็นของคู่สมรสของลูกหนี้ตามคำพิพากษาหรือของบุคคลอื่น ซึ่งทรัพย์สินเช่นว่านี้ตามกฎหมายอาจบังคับเอาชำระหนี้ตามคำพิพากษาได้”

สรุปรายการทรัพย์สินและเงินที่ “ห้ามยึด” กฎหมายคุ้มครองลูกหนี้บางส่วนเพื่อการดำรงชีพไม่ให้ลูกหนี้ลำบากจนเกินไปตาม ป.วิ.แพ่ง มาตรา 301 ดังนี้ 

1. เครื่องนุ่งห่มหลับนอน คือ ที่นอน หมอน ผ้าห่ม  เครื่องใช้ในครัวเรือน คือ โครก ถ้วย ชาม  หรือเครื่องใช้สอยส่วนตัว คือ เสื้อผ้า เครื่องประดับ  โดยประมาณรวมกันแล้ว ประเภทละไม่เกิน 20,000 บาท ห้ามยึด (แต่ถ้าของมีราคาสูงเกินฐานะ เจ้าพนักงานฯ อาจใช้ดุลพินิจให้ยึดได้)
2. เครื่องมือทำมาหากิน สัตว์ สิ่งของ เครื่องมือที่ลูกหนี้ต้องใช้ในการประกอบอาชีพ (เช่น รถกระบะส่งของ, เครื่องจักรเย็บผ้า, คอมพิวเตอร์กราฟิก) ถ้ารวมกันราคาไม่เกิน 100,000 บาท ห้ามยึด อุปกรณ์แทนร่างกาย อวัยวะหรือช่วยร่างกาย (เช่น รถเข็นผู้ป่วย, ขาเทียม, เครื่องช่วยฟัง) ห้ามยึดเด็ดขาด
3. ของรักตระกูล/เอกสารส่วนตัว เช่น หนังสือประจำวงศ์ตระกูล จดหมายส่วนตัว หรือสมุดบัญชีต่างๆ ห้ามยึด
4. ทรัพย์สินที่โอนไม่ได้ตามกฎหมาย: เช่น สิทธิการเช่าบางประเภท หรือทรัพย์สินที่มีกฎหมายเฉพาะสั่งห้ามโอน

ข้อควรรู้: “ขอเพิ่มหรือลดจำนวนเงินได้” กฎหมายเปิดช่องไว้ว่า หากลูกหนี้มีภาระเยอะ (เช่น ต้องดูแลพ่อแม่ป่วย หรือลูกหลายคน เป็นอุปกรณ์ที่จำเป็นในการทำมาหาเลี้ยงชีพ) หรือเจ้าหนี้เห็นว่าลูกหนี้ใช้ชีวิตฟุ่มเฟือยเกินไป 

1. ลูกหนี้/เจ้าหนี้ สามารถขอให้เจ้าพนักงานบังคับคดี “ปรับลด” หรือ “เพิ่ม” จำนวนเงินที่ยกเว้นได้
2. หากไม่พอใจคำสั่งเจ้าพนักงานฯ ให้ ร้องคัดค้านต่อศาลได้ภายใน 15 วัน นับแต่วันที่ทราบคำสั่ง

ทรัพย์สินที่ห้ามอายัด ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 302

“ภายใต้บังคับบทบัญญัติแห่งกฎหมายอื่น เงินหรือสิทธิเรียกร้องเป็นเงินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาต่อไปนี้ ไม่อยู่ในความรับผิดแห่งการบังคับคดี

               (1) เบี้ยเลี้ยงชีพซึ่งกฎหมายกำหนดไว้ ส่วนเงินรายได้เป็นคราว ๆ ซึ่งบุคคลภายนอกได้ยกให้เพื่อเลี้ยงชีพนั้น ให้มีจำนวนไม่เกินเดือนละสองหมื่นบาทหรือตามจำนวนที่เจ้าพนักงานบังคับคดีเห็นสมควร

               (2) เงินเดือน ค่าจ้าง บำนาญ บำเหน็จ เบี้ยหวัด หรือรายได้อื่นในลักษณะเดียวกันของข้าราชการ เจ้าหน้าที่ หรือลูกจ้างในหน่วยราชการ และเงินสงเคราะห์ บำนาญ หรือบำเหน็จที่หน่วยราชการได้จ่ายให้แก่คู่สมรสหรือญาติที่ยังมีชีวิตของบุคคลเหล่านั้น

              (3) เงินเดือน ค่าจ้าง บำนาญ ค่าชดใช้ เงินสงเคราะห์ หรือรายได้อื่นในลักษณะเดียวกันของพนักงาน ลูกจ้าง หรือคนงาน นอกจากที่กล่าวไว้ใน (2) ที่นายจ้างหรือบุคคลอื่นใดได้จ่ายให้แก่บุคคลเหล่านั้น หรือคู่สมรส หรือญาติที่ยังมีชีวิตของบุคคลเหล่านั้น เป็นจำนวนรวมกันไม่เกินเดือนละสองหมื่นบาทหรือตามจำนวนที่เจ้าพนักงานบังคับคดีเห็นสมควร

              (4) บำเหน็จหรือค่าชดเชยหรือรายได้อื่นในลักษณะเดียวกันของบุคคลตาม (3) เป็นจำนวนไม่เกินสามแสนบาทหรือตามจำนวนที่เจ้าพนักงานบังคับคดีเห็นสมควร

              (5) เงินฌาปนกิจสงเคราะห์ที่ลูกหนี้ตามคำพิพากษาได้รับอันเนื่องมาแต่ความตายของบุคคลอื่นเป็นจำนวนตามที่จำเป็นในการดำเนินการฌาปนกิจศพตามฐานะของผู้ตายที่เจ้าพนักงานบังคับคดีเห็นสมควร

               ในกรณีที่เจ้าพนักงานบังคับคดีเป็นผู้กำหนดจำนวนเงินตาม (1) (3) และ (4) ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีคำนึงถึงฐานะในทางครอบครัวของลูกหนี้ตามคำพิพากษาและจำนวนบุพการีและผู้สืบสันดานซึ่งอยู่ในความอุปการะของลูกหนี้ตามคำพิพากษาด้วย และสำหรับในกรณีตาม (1) และ (3) ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีกำหนดให้ไม่น้อยกว่าอัตราเงินเดือนขั้นต่ำสุดของข้าราชการพลเรือนในขณะนั้นและไม่เกินอัตราเงินเดือนขั้นสูงสุดของข้าราชการพลเรือนในขณะนั้น

               ถ้าเจ้าหนี้ตามคำพิพากษา ลูกหนี้ตามคำพิพากษา หรือบุคคลภายนอกผู้มีส่วนได้เสียในการบังคับคดีไม่เห็นด้วยกับจำนวนเงินที่เจ้าพนักงานบังคับคดีกำหนด บุคคลดังกล่าวอาจยื่นคำร้องต่อศาลภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้ทราบถึงการกำหนดจำนวนเงินเช่นว่านั้น เพื่อขอให้ศาลกำหนดจำนวนเงินใหม่ได้

               ในกรณีที่พฤติการณ์แห่งการดำรงชีพของลูกหนี้ตามคำพิพากษาได้เปลี่ยนแปลงไป บุคคลตามวรรคสามจะยื่นคำร้องให้ศาลหรือเจ้าพนักงานบังคับคดี แล้วแต่กรณี กำหนดจำนวนเงินตาม (1) และ (3) ใหม่ก็ได้ ”

สรุปสิทธิเรียกร้องที่เป็นเงินของลูกหนี้ที่ “ห้ามอายัด” กฎหมายคุ้มครองลูกหนี้บางส่วนเพื่อการดำรงชีพไม่ให้ลูกหนี้ลำบากจนเกินไปตาม ป.วิ.แพ่ง มาตรา 302  ดังนี้ 

• เบี้ยเลี้ยง/เงินยกให้เพื่อเลี้ยงชีพ: เงินที่บุคคลอื่นยกให้เพื่อให้ลูกหนี้ไว้ใช้กินอยู่ ห้ามอายัดในส่วนที่ไม่เกิน 20,000 บาทต่อเดือน
• รายได้ข้าราชการ/ลูกจ้างรัฐ: เงินเดือน ค่าจ้าง บำเหน็จ บำนาญ ของข้าราชการหรือพนักงานรัฐ ห้ามอายัดเด็ดขาด (100%)
• เงินเดือนพนักงานเอกชน 
  • เงินเดือน: ห้ามอายัดในส่วนที่ ไม่เกิน 20,000 บาทต่อเดือน (ถ้าเงินเดือน 30,000 จะอายัดได้แค่ 10,000 บาท)
  • บำเหน็จ/ค่าชดเชย: ห้ามอายัดในส่วนที่ ไม่เกิน 300,000 บาท
• เงินฌาปนกิจสงเคราะห์: เงินที่ได้จากการตายของคนอื่น เพื่อนำมาจัดงานศพตามฐานะ ห้ามอายัด

ขั้นตอนการบังคับคดีหลังศาลมีคำพิพากษา

ขั้นตอนที่ 1: ศาลมีคำพิพากษาและออก “คำบังคับ”

• รายละเอียด: เมื่อศาลตัดสินแล้ว ศาลจะออก “คำบังคับ” เพื่อสั่งให้ลูกหนี้ปฏิบัติตามคำพิพากษา (เช่น ให้จ่ายเงินภายใน 15 หรือ 30 วัน)
• จุดสำคัญ: ต้องมีการส่งคำบังคับให้ลูกหนี้ทราบอย่างเป็นทางการ (ถ้าลูกหนี้อยู่ฟังคำพิพากษา ระยะเวลาจะเริ่มนับทันที)

ขั้นตอนที่ 2: ขอออก “หมายบังคับคดี” (หมายตั้งเจ้าพนักงาน)

• รายละเอียด: หากพ้นกำหนดเวลาในคำบังคับแล้วลูกหนี้ยังเฉย ทนายต้องยื่นคำร้องต่อศาลเพื่อขอให้ “ออกหมายบังคับคดี”
• ผลลัพธ์: หมายนี้จะเป็นเอกสารที่แต่งตั้งให้ “เจ้าพนักงานบังคับคดี” (กรมบังคับคดี) มีอำนาจจัดการทรัพย์สินของลูกหนี้

ขั้นตอนที่ 3: การสืบทรัพย์ (หน้าที่เจ้าหนี้)

• รายละเอียด: เจ้าหนี้ต้องไปสืบหาว่าลูกหนี้มีทรัพย์สินอะไรบ้าง (ที่ดิน, บ้าน, เงินฝาก, รถยนต์, หุ้น)
• จุดสำคัญ: หมายบังคับคดีในขั้นตอนที่ 2 จะถูกนำมาใช้เป็นเอกสารอ้างอิงเพื่อขอคัดถ่ายข้อมูลจากหน่วยงานราชการต่างๆ เช่น สำนักงานที่ดิน หรือกรมการขนส่งทางบก

ขั้นตอนที่ 4: การตั้งเรื่องยึด หรือ อายัดทรัพย์

• รายละเอียด: เมื่อเจอทรัพย์แล้ว ทนายจะนำรายละเอียดทรัพย์นั้นไปแจ้งต่อเจ้าพนักงานบังคับคดี
  • ยึด: ใช้กับทรัพย์ที่มีรูปร่าง เช่น บ้าน ที่ดิน รถยนต์
  • อายัด: ใช้กับสิทธิเรียกร้อง เช่น เงินในบัญชีธนาคาร, เงินเดือน, เงินปันผล

ขั้นตอนที่ 5: การขายทอดตลาด (กรณีการยึด)

• รายละเอียด: หากเป็นทรัพย์สินที่ยึดมา (เช่น ที่ดิน) เจ้าพนักงานบังคับคดีจะประกาศขายทอดตลาด เพื่อนำเงินที่ได้มาชำระหนี้ให้เจ้าหนี้
• กรณีอายัดเงิน: หากอายัดเงินในบัญชีหรือเงินเดือน ธนาคารหรือนายจ้างจะส่งเงินตรงมายังกรมบังคับคดีเพื่อจ่ายให้เจ้าหนี้ (ไม่ต้องขายทอดตลาด)

“ข้อควรระวัง” ลงไปในบทความว่า “การสืบทรัพย์ต้องรีบทำตั้งแต่เนิ่นๆ เพราะหากลูกหนี้รู้ตัวและเริ่มโอนทรัพย์สินหนี้ (เช่น โอนที่ดินให้ญาติ) แม้จะฟ้องฐานโกงเจ้าหนี้ได้ แต่กระบวนการจะซับซ้อนและเสียเวลาเพิ่มขึ้นอีกมาก”

ขั้นตอนการยึดและอายัดทรัพย์สิน

เมื่อพบทรัพย์สินแล้ว เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาต้องนำรายละเอียดไปแจ้งต่อเจ้าพนักงานบังคับคดี เพื่อดำเนินการ

• การยึด ทรัพย์สินที่เป็นกรรมสิทธิ์ของลูกหนี้ เพื่อนำออกขายทอดตลาด 
• การอายัด เป็นการบังคับเอากับสิทธิเรียกร้องที่เป็นเงินของลูกหนี้  เช่น เงินในบัญชีธนาคาร หรืออายัดเงินเดือน  โดยการสั่งให้บุคคลภายนอกมีให้ชำระหนี้แก่ลูกหนี้แต่ให้ชำระแก่เจ้าพนักงานบังคับคดีแทนภายในระยะเวลาที่กำหนดไว้

โดยเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาต้องเตรียมข้อมูลเพื่อ ตั้งเรื่องยึด/อายัด” ที่กรมบังคับคดี ดังต่อไปนี้
ยึดที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้าง ให้จัดเตรียมเอกสารดังนี้

1.  ต้นฉบับโฉนดที่ดิน  สัญญาจำนอง(ถ้ามี) ถ้าเป็นสำเนาต้องเป็นสำเนาที่เป็นปัจจุบันซึ่งเจ้าพนักงานที่ดินรับรองไม่เกิน 1 เดือนนับถึงวันยึด
2. สำเนาทะเบียน (ทร. 14/1) บ้านของลูกหนี้  ผู้ถือกรรมสิทธิ์ร่วมถ้ามีคู่สมรสของลูกหนี้(ถ้ามี)  ทายาทของลูกหนี้ผู้ตาย(ถ้ามี)  ซึ่งนายทะเบียนรับรองไม่เกิน 1 เดือนนับถึงวันยึด
3. หลักฐานการเปลี่ยนชื่อสกุลของเจ้าหนี้  ลูกหนี้  ผู้ถือกรรมสิทธิ์ร่วม (ถ้ามี)  
4. แผนที่การเดินทางไปที่ตั้งทรัพย์ที่ยึด
5. ภาพถ่ายปัจจุบันของทรัพย์ที่จะยึด  และแผนผังของทรัพย์ที่จะยึดโดยระบุขนาดกว้างและยาว
6. ราคาประเมินที่ดินซึ่งเจ้าพนักงานที่ดินรับรองไม่เกิน 1 เดือนนับถึงวันยึด
7. เอกสารอื่นๆ  เช่น  สำเนาคำฟ้อง  สำเนาคำพิพากษา  สำเนาบัญชีค่าฤชาธรรมเนียม
8. เขียนคำขอยึดทรัพย์ ณ ที่ทำการตามแบบพิมพ์ที่กำหนดและวางเงินค่าใช้จ่ายสำนวนละ 2,500 บาท

ยึดห้องชุด ให้จัดเตรียมเอกสารดังนี้

1.  ต้นฉบับหนังสือกรรมสิทธิ์ห้องชุด  สัญญาจำนอง (ถ้ามี)  ถ้าเป็นสำเนาต้องเป็นสำเนาที่เป็นปัจจุบันซึ่งเจ้าพนักงานที่ดินรับรองไม่เกิน 1 เดือนนับถึงวันยึด
2. สำเนาทะเบียนบ้าน(ทร.14/1) ของลูกหนี้  ผู้ถือกรรมสิทธิ์ร่วม  (ถ้ามี)  คู่สมรสของลูกหนี้  (ถ้ามี) ทายาทของลูกหนี้ผู้ตาย (ถ้ามี) ซึ่งนายทะเบียนรับรองไม่เกิน 1 เดือนนับถึงวันยึด
3. หลักฐานการเปลี่ยนชื่อและสกุลของเจ้าหนี้  ลูกหนี้  ผู้ถือกรรมสิทธิ์ร่วม (ถ้ามี)
4. แผนที่การเดินทางไปที่ตั้งทรัพย์ที่ยึด
5. ภาพถ่ายปัจจุบันของทรัพย์ที่จะยึด และแผนผังของทรัพย์ที่จะยึดโดยระบุขนาดกว้างและยาว
6. หนังสือรับรองนิติบุคคลอาคารชุดที่เป็นปัจจุบันซึ่งเจ้าพนักงานที่ดินรับรองไม่เกิน 1 เดือนนับถึงวันยึด
7. ราคาประเมินห้องชุดซึ่งเจ้าพนักงานที่ดินรับรองไม่เกิน 1 เดือนนับถึงวันยึด
8. เอกสารอื่นๆ  เช่น  สำเนาคำฟ้อง  สำเนาคำพิพากษา  สำเนาบัญชีค่าฤชาธรรมเนียม
9. เขียนคำขอยึดทรัพย์ ณ ที่ทำการตามแบบพิมพ์ที่กำหนดและวางเงินค่าใช้จ่ายสำนวนละ 2,500 บาท

อายัดสิทธิเรียกร้อง ให้จัดเตรียมเอกสารดังนี้

1. หลักฐานแห่งสิทธิเรียกร้อง หรือสำเนาเอกสารที่มีข้อความระบุถึงความมีอยู่ของเงินนั้น
2. สำเนาทะเบียนบ้าน (ทร.14/1) หรือสำเนาหนังสือรับรองนิติบุคคลของลูกหนี้ และบุคคลภายนอกผู้รับคำสั่งอายัด ซึ่งนายทะเบียนรับรองไม่เกิน 1 เดือนนับถึงวันขออายัด
3. เขียนคำร้องขออายัดสิทธิเรียกร้องตามแบบพิมพ์ที่กำหนดและวางเงินค่าใช้จ่ายสำนวนละ 1,500 บาท 

ระยะเวลาในการบังคับคดี

 ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 274  “ถ้าคู่ความหรือบุคคลซึ่งเป็นฝ่ายแพ้คดีหรือบุคคลที่ศาลมีคำพิพากษาหรือคำสั่งให้ชำระหนี้ (ลูกหนี้ตามคำพิพากษา) มิได้ปฏิบัติตามคำบังคับที่ออกตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลทั้งหมดหรือบางส่วน คู่ความหรือบุคคลซึ่งเป็นฝ่ายชนะคดีหรือบุคคลที่ศาลมีคำพิพากษาหรือคำสั่งให้ได้รับชำระหนี้ (เจ้าหนี้ตามคำพิพากษา) ชอบที่จะร้องขอให้มีการบังคับคดีโดยวิธียึดทรัพย์สิน อายัดสิทธิเรียกร้อง หรือบังคับคดีโดยวิธีอื่นตามบทบัญญัติแห่งภาคนี้ภายในสิบปีนับแต่วันที่มีคำพิพากษาหรือคำสั่ง และถ้าเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาได้ร้องขอให้เจ้าพนักงานบังคับคดียึดทรัพย์สินหรืออายัดสิทธิเรียกร้องใดไว้ หรือได้ดำเนินการบังคับคดีโดยวิธีอื่นไว้บางส่วนแล้วภายในระยะเวลาดังกล่าว ก็ให้ดำเนินการบังคับคดีแก่ทรัพย์สินหรือสิทธิเรียกร้อง หรือบังคับคดีโดยวิธีอื่นนั้นต่อไปจนแล้วเสร็จได้

               ถ้าคำพิพากษาหรือคำสั่งกำหนดให้ชำระหนี้เป็นงวด เป็นรายเดือน หรือเป็นรายปี หรือกำหนดให้ชำระหนี้อย่างใดในอนาคต ให้นับระยะเวลาสิบปีตามวรรคหนึ่งตั้งแต่วันที่หนี้ตามคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้นอาจบังคับให้ชำระได้

            ถ้าสิทธิเรียกร้องตามคำพิพากษาหรือคำสั่งเป็นการให้ชำระเงิน ส่งคืนหรือส่งมอบทรัพย์เฉพาะสิ่ง บุคคลซึ่งได้รับโอนหรือรับช่วงสิทธิตามคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้นมีอำนาจบังคับคดีตามความในหมวด 2 การบังคับคดีในกรณีที่เป็นหนี้เงิน หรือหมวด 3 การบังคับคดีในกรณีที่ให้ส่งคืนหรือส่งมอบทรัพย์เฉพาะสิ่ง แล้วแต่กรณี โดยการร้องขอต่อศาลเพื่อเข้าสวมสิทธิเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาต่อไป ”

วิธีการนับเวลา 10 ปี ตาม ป.วิ.แพ่ง มาตรา 274 นั้นตะต้องเข้าองค์ประกอบ ดังนี้ 

1.  ลูกหนี้ตามคำพิพากษาไม่ปฏิบัติตามคำบังคับทั้งหมด หรือบางส่วน

2. เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาขอให้มีการบังคับคดีตามคำพิพากษาหรือคำสั่ง คือ จะต้องมีการขอออกคำบังคับ 

3. หลักพิจารณา เรื่อง ระยะเวลาขอบังคับคดี ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 274

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10731/2558 เมื่อศาลมีคำพิพากษาและคำพิพากษาก่อให้เกิดหนี้ตามคำพิพากษาศาลจะต้องออกคำบังคับตามที่บัญญัติใน ป.วิ.พ. มาตรา 272 คดีนี้ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาโดยขาดนัดให้จำเลยทั้งสองแพ้คดี ศาลชั้นต้นไม่อาจออกคำบังคับในวันมีคำพิพากษาได้ จึงเป็นหน้าที่ของเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะต้องยื่นคำแถลงต่อศาลชั้นต้นเพื่อขอให้ออกคำบังคับ โดยส่งคำบังคับไปยังภูมิลำเนาของลูกหนี้ตามคำพิพากษา และเมื่อครบกำหนดเวลาตามคำบังคับแล้ว ลูกหนี้ตามคำพิพากษาไม่ชำระหนี้ เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาย่อมมีสิทธิร้องขอให้บังคับคดี หากหนี้ตามคำพิพากษาเป็นหนี้เงิน เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาต้องยื่นคำขอฝ่ายเดียวต่อศาลเพื่อให้ออกหมายบังคับคดี จากนั้นต้องดำเนินการให้เจ้าพนักงานบังคับคดีทราบว่าศาลได้ออกหมายบังคับคดีและแถลงให้เจ้าพนักงานบังคับคดีดำเนินการบังคับคดี เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะต้องดำเนินการทั้งหมดให้แล้วเสร็จภายในสิบปีนับแต่วันมีคำพิพากษาโดยอาศัยตามคำบังคับที่ออกตามคำพิพากษานั้นตามที่ ป.วิ.พ. มาตรา 271 (เดิม ปัจจุบันคือมาตรา 274) บัญญัติระยะเวลาที่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะต้องปฏิบัติในการร้องขอให้บังคับคดีไว้ โดยหาได้บัญญัติให้ต้องเริ่มนับแต่วันมีคำพิพากษาถึงที่สุดไม่ ซึ่งสอดคล้องกับบทบัญญัติใน ป.วิ.พ. มาตรา 145 วรรคหนึ่ง และมาตรา 231 วรรคหนึ่ง ที่ระบุให้คำพิพากษาผูกพันคู่ความนับตั้งแต่วันที่ได้พิพากษาจนถึงวันที่คำพิพากษาถูกเปลี่ยนแปลง กลับหรืองดเสีย ถ้าหากมี และแม้ลูกหนี้ตามคำพิพากษาจะยื่นอุทธรณ์หรือฎีกา เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาก็มีสิทธิขอให้บังคับคดี เว้นแต่ลูกหนี้ตามคำพิพากษาจะยื่นคำขอให้ศาลมีคำสั่งให้ทุเลาการบังคับและได้รับอนุญาตจากศาล ในกรณีนี้ระยะเวลาบังคับคดีภายในสิบปีต้องเริ่มแต่วันมีคำพิพากษาของศาลชั้นที่สุดในคดีนั้น

คดีนี้ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาโดยจำเลยขาดนัดเมื่อวันที่ 3 เมษายน 2543 ไม่มีคู่ความฝ่ายใดอุทธรณ์ วันสุดท้ายที่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาจะต้องปฏิบัติให้ครบถ้วนในการขอให้บังคับคดีแก่ลูกหนี้ตามคำพิพากษา คือวันที่ 3 เมษายน 2553 ปรากฏว่า ผู้เข้าสวมสิทธิเพิ่งยื่นคำแถลงขอให้ศาลชั้นต้นออกคำบังคับแก่จำเลยทั้งสองเมื่อวันที่ 10 กันยายน 2555 ล่วงพ้นระยะเวลาสิบปีนับแต่วันมีคำพิพากษาศาลชั้นต้น ซึ่งไม่อาจร้องขอให้บังคับคดีแก่จำเลยทั้งสองได้แล้ว จึงหามีเหตุให้ศาลชั้นต้นต้องออกคำบังคับแก่จำเลยทั้งสองไม่ เพราะระยะเวลาสิบปีในการร้องขอให้บังคับคดีตามคำพิพากษาจะต้องเริ่มนับแต่วันมีคำพิพากษาของศาลชั้นที่สุด มิใช่จะต้องเริ่มนับแต่คดีถึงที่สุด (ฎ.1951/2566 วินิจฉัยทำนองเดียวกัน)

3.2 การขอบังคับคดีตามคำพิพากษาภายในระยะเวลา 10 ปีนับตั้งแต่วันที่หนี้ตามคำพิพากษาหรือคำสั่งนั้นอาจบังคับชำระหนี้ได้ ตามมาตรา 274 วรรค 2 ซึ่งเป็นกรณีที่คำพิพากษาหรือคำสั่งกำหนดให้ชำระหนี้เป็นงวด เป็นรายเดือนหรือรายปี หรือกำหนดชำระหนี้อย่างใดในอนาคต กล่าวคือ  กรณีชำระหนี้เป็นงวด (รายเดือน/รายปี) ให้นับ 10 ปี แยกแต่ละงวด ตั้งแต่วันที่งวดนั้นๆ “ถึงกำหนดชำระ” แต่ลูกหนี้ไม่จ่าย

3.3 เวลาในการบังคับคดี ไม่ใช่อายุความ ย่อ ขยายได้  เวลา10 ปี ตามที่บัญญัติไว้ใน ป.วิ.แพ่ง มาตรา 274 เป็นระยะเวลาตามวิธีพิจารณาความแพ่งไม่ใช่อายุดังนั้นจึงไม่มีการสะดุดหยุดลง (ฎ.5829/2548)  ไม่มีการสละประโยชน์แห่งอายุความ (ฎ. 5323/2542) และศาลมีอำนาจย่น / ขยายระยะเวลาในการบังคับคดีได้ (ฎ.5091/2552,3077- 3078/2550, 1785/2566) 

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5091/2552 โจทก์นำเจ้าพนักงานบังคับคดียึดที่ดินจำนองที่พิพาทของจำเลยเพื่อบังคับคดี ผู้ร้องยื่นคำร้องขัดทรัพย์ว่าที่ดินพิพาทเป็นของผู้ร้องและให้จำเลยมีชื่อในทะเบียนที่ดินแทน และผู้ร้องฟ้องจำเลยให้โอนที่ดินคืนผู้ร้อง ศาลมีคำสั่งให้เลื่อนการพิจารณาคดีร้องขัดทรัพย์เพื่อรอฟังผลคดีที่ผู้ร้องฟ้องจำเลย ซึ่งคู่ความไม่ได้โต้แย้งคำสั่ง คำสั่งของศาลย่อมเป็นที่สุด ต่อมาโจทก์ยื่นคำขอให้เจ้าพนักงานบังคับคดียึดทรัพย์สินอื่นของจำเลยเพิ่มเติม เจ้าพนักงานบังคับคดียกคำขออ้างว่าโจทก์ขอยึดพ้นกำหนดระยะเวลา 10 ปี นับแต่ศาลมีคำพิพากษาถึงที่สุด ไม่อาจบังคับคดีได้ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 271 โจทก์จึงยื่นคำร้องต่อศาลชั้นต้นให้เพิกถอนคำสั่งของเจ้าพนักงานบังคับคดีและให้โจทก์บังคับคดีแก่ทรัพย์สินอื่นของจำเลยต่อไป ศาลชั้นต้นยกคำร้อง โจทก์อุทธรณ์เพียงว่าโจทก์มีสิทธิร้องขอให้เจ้าพนักงานบังคับคดียึดทรัพย์สินอื่นของจำเลยเพิ่มเติมได้หรือไม่ ซึ่งศาลอุทธรณ์พิพากษากลับว่า ผู้ร้องไม่มีสิทธิร้องขัดทรัพย์ให้ยกคำร้องขัดทรัพย์ของผู้ร้อง ให้เจ้าพนักงานบังคับคดีขายทอดตลาดที่ดินพิพาทต่อไปเป็นการไม่ชอบ เพราะเป็นการวินิจฉัยนอกประเด็นที่โจทก์อุทธรณ์ ทั้งเป็นการผิดขั้นตอนของการวินิจฉัยที่ต้องเป็นไปตามลำดับชั้นศาล เนื่องจากคำร้องขัดทรัพย์ของผู้ร้องยังมิได้ผ่านการพิจารณาและชี้ขาดตัดสินคดีจากศาลชั้นต้นแต่อย่างใด
ศาลพิพากษาตามสัญญาประนีประนอมยอมความที่จำเลยตกลงชำระหนี้แก่โจทก์ หากไม่ชำระให้ยึดทรัพย์จำนองขายทอดตลาด หากไม่พอให้ยึดทรัพย์สินอื่นบังคับชำระหนี้ คำพิพากษากำหนดขั้นตอนการบังคับคดีโดยมีลำดับก่อนหลังไว้ชัดแจ้งโดยต้องบังคับจำนองก่อน เมื่อได้เงินไม่พอชำระหนี้จึงจะบังคับเอาแก่ทรัพย์สินของจำเลยต่อไป ตราบใดที่ยังไม่มีการบังคับคดีแก่ทรัพย์จำนอง โจทก์ก็ย่อมไม่อาจขอให้บังคับคดีแก่ทรัพย์สินอื่นของจำเลยเพิ่มเติมได้ เพราะเป็นการบังคับคดีเกินกว่าข้อตกลงในสัญญาประนีประนอมยอมความและคำพิพากษาตามยอม
การร้องขอให้บังคับคดีต้องกระทำภายใน 10 ปีนับแต่วันมีคำพิพากษาหรือคำสั่งเป็นระยะเวลาที่กำหนดไว้ใน ป.วิ.พ. มาตรา 271 ซึ่งศาลมีอำนาจที่จะออกคำสั่งขยายหรือย่นระยะเวลาได้โดยคู่ความไม่จำเป็นต้องร้องขอตาม ป.วิ.พ. มาตรา 23
เมื่อการบังคับทรัพย์จำนองไม่อาจกระทำได้เนื่องจากผู้ร้องยื่นคำร้องขัดทรัพย์จนศาลมีคำสั่งให้รอการพิจารณาคดีร้องขัดทรัพย์ไว้ก่อน ทำให้โจทก์ไม่อาจใช้สิทธิบังคับคดีแก่ทรัพย์สินอื่นของจำเลยภายในกำหนดของจำเลยภายในกำหนด 10 ปี ตาม ป.วิ.พ. มาตรา 271 กรณีย่อมถือได้ว่าเป็นกรณีที่มีเหตุสุดวิสัย ดังนั้น หากมีการขายทอดตลาดทรัพย์จำนองภายหลังการยึดทรัพย์จำนองเกิน 10 ปี แล้วขายได้เงินไม่พอชำระหนี้ และโจทก์ขอบังคับคดีเอาแก่ทรัพย์สินอื่นของจำเลยเพิ่มเติมตามเงื่อนไขที่กำหนดในคำพิพากษาตามยอม ศาลย่อมมีอำนาจขยายระยะเวลาการบังคับคดีให้แก่โจทก์ โดยโจทก์จะยื่นคำขอหรือไม่ก็ได้

4. ในคำขอฝ่ายเดียวต้องระบุหนี้ตามคำพิพากษาที่ลูกหนี้ยังไม่ปฏิบัติตามคำบังคับ และวิธีการขอให้ศาลบังคับคดี (เป็นคำขอฝ่ายเดียวอย่างเคร่งครัด)

5. หากยื่นเรื่องยึด อายัด ไว้แล้ว  แม้จะเป็นวันสุดท้ายของกำหนดเวลา ตาม ป.วิ.แพ่ง มาตรา 274 แต่กระบวนการขายทอดตลาดไปเสร็จภายใน 10 ปี ก็ยังสามารถ ทำต่อไปจนแล้วเสร็จได้ ไม่ถือว่าขาดอายุความ

สรุปขั้นตอนทางศาลที่เจ้าหนี้ต้องรู้

1. ศาลมีคำพิพากษา/คำสั่ง  -> ออกคำบังคับ -> ครบกำหนด(ไม่จ่ายทั้งหมด/บางส่วน)  -> ขอออกหมายบังคับคดีทันที
2. ภายใน 10 ปี เร่งสืบทรัพย์ (ที่ดิน, เงินเดือน, บัญชีธนาคาร) โดยใช้สำเนาหมายบังคับคดี  -> หากเจอทรัพย์ ต้องไป “ตั้งเรื่องยึด/อายัด” ที่กรมบังคับคดีทันที

ด้วยเหตุผลสำคัญที่ทำให้หลายคนเลือก “มอบอำนาจ” แทนการไปติดต่อราชการด้วยตนเอง ได้แก่ การใช้เวลานาน บางเรื่องต้องใช้เวลาทั้งวันหรือหลายวัน ขั้นตอนยุ่งยาก มีระบบและระเบียบหลายขั้น กระทบการทำงานหรือธุรกิจ โดยเฉพาะผู้บริหารหรือพนักงานประจำที่ต้องลางาน  ไม่รู้ขั้นตอนหรือหน่วยงานที่รับผิดชอบ ไม่ทราบว่าต้องติดต่อใคร ใช้เอกสารอะไร  การติดต่อหน่วยงานทำได้ยาก ทั้งทางโทรศัพท์และการประสานงานล่วงหน้า

งานราชการคืออะไร 

งานราชการคืองานที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานของรัฐ ไม่ว่าจะเป็น ราชการส่วนกลาง เช่น กระทรวง ทบวง กรม ราชการส่วนภูมิภาค เช่น จังหวัด อำเภอ  ราชการส่วนท้องถิ่น เช่น เทศบาล องค์การบริหารส่วนตำบล ซึ่งแต่ละหน่วยงานของรัฐจะมีรูปแบบ และเงื่อนไข และขั้นตอน หลักเกณฑ์การการติดต่อที่แตกต่างกันทั้งนี้เป็นตามกฎหมายกำหนด ในการติดต่องานราชการจึงครอบคลุมตั้งแต่การขออนุญาต การยื่นคำร้อง การขอเอกสาร ไปจนถึงการดำเนินการทางกฎหมายกับหน่วยงานรัฐต่าง ๆ

งานราชการประเภทใด “ต้องทำด้วยตนเอง” 

งานราชการบางประเภทเป็น เรื่องเฉพาะตัว กฎหมายกำหนดให้เจ้าของเรื่องต้องไปดำเนินการด้วยตนเอง ไม่สามารถมอบอำนาจให้ผู้อื่นทำแทนได้ เช่น การทำบัตรประจำตัวประชาชน การจดทะเบียนสมรส การจดทะเบียนหย่า การรับรองตัวบุคคลในบางกรณี งานเหล่านี้เกี่ยวข้องกับสถานะและสิทธิส่วนบุคคลโดยตรง จึงต้องให้เจ้าตัวไปแสดงตนต่อเจ้าหน้าที่ 

งานราชการใดสามารถมอบอำนาจให้ผู้อื่นดำเนินการแทนได้ 

หากไม่ใช่เรื่องเฉพาะตัว บุคคลสามารถ มอบอำนาจให้ผู้อื่นไปดำเนินการแทนได้ เช่น การยื่นเอกสาร  การขอคัดสำเนาเอกสารราชการ  การติดต่อประสานงานหน่วยงานรัฐ  การดำเนินการด้านที่ดิน การจดทะเบียนนิติกรรมบางประเภท  การติดต่อราชการแทนบริษัทหรือองค์กร  การมอบอำนาจช่วยลดภาระเวลา และทำให้การดำเนินงานเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น 

ขั้นตอนการมอบอำนาจให้ถูกต้อง

1. เตรียมเอกสารส่วนตัว สำเนาบัตรประชาชนของผู้มอบอำนาจ และ ผู้รับมอบอำนาจ เพื่อร่างหนังสือมอบอำนาจ

2. การร่างหนังสือมอบอำนาจ โดยทั่วไปการจัดทำหนังสือมอบอำนาจ สามารถสรุปองค์ประกอบสำคัญได้ดังนี้ 

1. ระบุข้อความบนหัวกระดาษว่า “หนังสือมอบอำนาจ” 
2. ระบุ สถานที่ ที่จัดทำหนังสือมอบอำนาจ 
3. ระบุ วันที่ จัดทำหนังสือมอบอำนาจ
4. ระบุชื่อ–นามสกุล และที่อยู่ของผู้มอบอำนาจ และ ผู้รับมอบอำนาจ ให้ครบถ้วน
5. ระบุ กิจการหรือการกระทำที่ประสงค์จะมอบอำนาจ อย่างชัดเจน
6. ระบุข้อความว่า กิจการใดที่ผู้รับมอบอำนาจได้กระทำไปตามหนังสือมอบอำนาจนี้ ให้ถือเสมือนว่าผู้มอบอำนาจได้กระทำด้วยตนเองทุกประการ
7. ลงลายมือชื่อ ผู้มอบอำนาจ ผู้รับมอบอำนาจ และพยาน ให้ครบถ้วน

หมายเหตุ บางหน่วยงานราชการอาจกำหนด แบบฟอร์มหนังสือมอบอำนาจเป็นการเฉพาะ ควรตรวจสอบก่อนใช้งาน เช่นกรมที่ดิน และกรมพัฒนาธุรกิจการค้า กระทรวงพาณิชย์

4. ติดอากรแสตมป์ ให้ถูกต้องตามกฎหมายประมวลรัษฎากร บัญชีอัตราอากรแสตมป์ แนบท้าย ประมวลรัษฎากร ตราสารมอบอำนาจซึ่งบุคคลหนึ่งมอบอำนาจให้บุคคลอีกคนหนึ่งกระทำการแทนกำหนดให้ต้องเสียอากรแสตมป์ ดังนี้ มอบอำนาจดำเนินการเฉพาะเรื่องต้องติดอากรแสตมป์ จำนวน 10 บาท หรือมอบอำนาจให้ดำเนินการหลายเรื่อง หรือทั่วไป แทนผู้มอบ ต้องติดอากรแสตมป์ จำนวน 30 บาท 

5.เอกสารที่ใช้ประกอบในชุดหนังสือมอบอำนาจ ต้องมีสำเนาบัตรประชาชน ของผู้มอบอำนาจและผู้รับมอบอำนาจ พร้อมรับรองสำเนาถูกต้อง

6. เอกสาร หลักฐาน ประกอบ ในเรื่องที่ต้องการติดต่อหน่วยงานราชการในเรื่องนั้น เนื่องจากเอกสารที่ต้องใช้ในแต่ละหน่วยงาน แต่ละเรื่องที่ติดต่อนั้นการใช้เอกสารอาจมีความแตกต่างกัน (ทนายความจะเป็นคนแจ้งให้กับท่านทราบว่าเอกสารต้องการหลักฐานอะไรบ้าง)

ตัวอย่างการเขียนหนังสือมอบอำนาจ

รูปแบบหนังสือมอบอำนาจ

ตัวอย่างหนังสือมอบอำนาจ