เช่าซื้อรถ ยังไม่ใช่เจ้าของกรรมสิทธิ์ในรถยนต์ตามกฎหมายก็จริง แต่ผู้เช่าซื้อถือเป็น “ผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย”  และมีหน้าที่ต้องผ่อนชำระค่าเช่าซื้อให้กับบริษัทไฟแนนซ์  จึงสามารถฟ้องคดียักยอกได้หากมีคนมายักยอกรถไป ผู้เช่าซื้อจึงได้รับความเสียหายโดยตรง

เตรียมหลักฐานอะไรบ้างเพื่อพิสูจน์ “เจตนาทุจริต”

ก่อนฟ้องดำเนินคดีแนะนำว่าให้นำหลักฐานเท่าที่คุณมีเข้าพบทนายความก่อน เพื่อให้ทนายความช่วยตรวจสอบว่าพยานหลักฐานที่คุณมี เพียงพอที่จะฟ้องหรือไม่ หรือต้องสืบหาอะไรเพิ่มเติม

การจะพิสูจน์ว่าคู่กรณีกระทำความผิดฐานยักยอก ซึ่งเป็นคดีอาญา ไม่ใช่การผิดสัญญาทางแพ่ง คุณจำเป็นต้องมีหลักฐานที่แสดงให้เห็นถึง “เจตนาทุจริต” หรือเจตนาที่จะเบียดบังเอาทรัพย์นั้นเป็นของตนเองหรือผู้อื่น โดยแหล่งข้อมูลระบุว่าควรเตรียมหลักฐานดังต่อไปนี้

หลักฐานของผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย 

• ควรมีสมุดคู่มือจดทะเบียนรถ
• สัญญาเช่าซื้อ
• หลักฐานการผ่อนชำระต่างๆ เพื่อแสดงสถานะความเป็นผู้ครอบครองโดยชอบด้วยกฎหมาย

หลักฐานการกระทำที่ส่อเจตนาทุจริต

• หลักฐานว่าจำเลยนำรถไป ขายต่อ หรือ จำนำ โดยไม่มีสิทธิ์
• หลักฐานการ แยกชิ้นส่วนรถ หรือการดัดแปลงสภาพรถ
• หลักฐานการ ถอด GPS ออกจากรถ เพื่อไม่ให้ติดตามได้
• หลักฐานการ ซุกซ่อนรถ หรือการเตรียมขนย้ายรถไปขายยังประเทศเพื่อนบ้าน เช่น พบรถจอดอยู่ใกล้ชายแดน

หลักฐานการสื่อสารและข้อมูลสืบสวน

• หลักฐานการสนทนา ผ่านโปรแกรมต่างๆ เช่น LINE ที่แสดงให้เห็นว่าเขามีเจตนาจะไม่คืนรถ หรือยอมรับว่านำรถไปทำอย่างอื่นแล้ว
• ข้อมูลจากการสืบหา ที่ยืนยันได้ว่ารถถูกเปลี่ยนมือไปให้บุคคลอื่นแล้ว

หลักฐานประกอบอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

• หลักฐานการรับรถไป: เช่น สัญญาขายดาวน์ หรือสัญญาซื้อขายที่ทำไว้ต่อกัน เพื่อยืนยันว่าเขาเป็นคนเอารถไปจากเราจริงๆ
• หลักฐานการโอนเงิน: เพื่อแสดงลำดับเหตุการณ์และความเกี่ยวข้องของบุคคล

ข้อสำคัญ: หากคุณเพียงแค่ “ติดตามรถคืน” โดยไม่มีหลักฐานการกระทำข้างต้น ศาลอาจมองว่าเป็นเพียงการ ผิดสัญญาทางแพ่ง เท่านั้น และการติดต่อเอารถคืนนั้น ผู้สิทธิฟ้องจะต้องเป็นเจ้าของกรรมสิทธิในรถยนต์ด้วย 

ดังนั้น หากคุณไม่แน่ใจว่าหลักฐานที่มีเพียงพอหรือไม่ แหล่งข้อมูลแนะนำให้ปรึกษาทนายความเพื่อช่วยตรวจสอบหรือสืบหาพยานหลักฐานเพิ่มเติมก่อนดำเนินการฟ้องร้อง 

แล้วจะฟ้องรับของโจรได้ด้วยไหม ถ้าเขานำรถไปขายต่อ ? 

คุณสามารถฟ้องข้อหารับของโจรได้ด้วย หากคุณมีข้อมูลว่าผู้ที่เอารถไปได้นำรถไปขายต่อหรือนำไปจำนำให้กับบุคคลอื่น

หลักฐานที่ใช้ในการฟ้องรับของโจร มีดังนี้ 

• ฟ้องผู้ที่รับซื้อหรือรับจำนำ: นอกจากคุณจะฟ้องคนแรกที่เอารถไปในข้อหายักยอกแล้ว คุณยังสามารถฟ้องบุคคลที่สามที่รับรถไป (เช่น เต็นท์รถ ผู้รับจำนำ หรือผู้ซื้อต่อ) ใน ข้อหารับของโจร ได้ด้วย
• ไม่ใช่แค่คนแรกที่รับผิด: กฎหมายไม่ได้จำกัดให้ฟ้องได้แค่คนที่เอารถจากเราไปโดยตรงเท่านั้น แต่ครอบคลุมไปถึงผู้ที่รับช่วงต่อทรัพย์สินนั้นไปด้วย

“การขายดาวน์” แบบไหนถึงเสี่ยงเป็นยักยอก

การขายดาวน์จะเสี่ยงเป็นคดียักยอกก็ต่อเมื่อผู้ที่ซื้อดาวน์ไปมี “เจตนาทุจริต” เพื่อเบียดบังเอาตัวรถไปเป็นของตนเองหรือผู้อื่น โดยแหล่งข้อมูลได้ให้ตัวอย่างพฤติกรรมที่เข้าข่ายความเสี่ยงไว้ ดังนี้ 

• นำรถไปขายต่อหรือจำนำโดยไม่มีสิทธิ์: หลังจากทำสัญญาขายดาวน์และรับรถไปแล้ว ผู้ซื้อนำรถไปขายต่อให้บุคคลที่สาม หรือนำไปจำนำที่เต็นท์รถหรือบ่อนพนันเพื่อแลกเป็นเงินมา,
• จงใจตัดการติดต่อและเชิดรถหนี: เมื่อรับรถไปแล้วไม่ยอมผ่อนชำระค่างวดต่อ และเมื่อเราพยายามติดตามรถคืนก็ไม่สามารถติดต่อได้ หรือไม่ยอมบอกว่ารถอยู่ที่ไหน,
• การดัดแปลงหรือทำลายหลักฐานการติดตาม: เช่น มีการถอด GPS ออกจากตัวรถ เพื่อไม่ให้เจ้าของหรือผู้เช่าซื้อเดิมสามารถติดตามตำแหน่งของรถได้,
• การส่งออกนอกประเทศหรือซุกซ่อน: มีพฤติการณ์นำรถไปซุกซ่อนเพื่อรอการขาย หรือเตรียมขนย้ายรถส่งต่อไปยังประเทศเพื่อนบ้าน,
• การแยกชิ้นส่วน: นำรถที่ซื้อดาวน์ไปเข้าอู่เพื่อแยกชิ้นส่วนขายเป็นอะไหล่

ข้อควรระวัง “การติดตามรถคืนไม่ได้เพียงอย่างเดียว ไม่ได้หมายความว่าจะฟ้องข้อหายักยอกได้เสมอไป” หากพฤติกรรมเป็นเพียงการค้างค่างวดแต่ยังติดต่อได้ หรือรถยังอยู่กับตัวเขาแต่ไม่มีเงินจ่าย กรณีนี้อาจถูกมองว่าเป็นเพียง “การผิดสัญญาทางแพ่ง” เท่านั้น

ดังนั้น ในการขายดาวน์ควรทำ “สัญญาขายดาวน์” หรือสัญญาซื้อขายไว้เป็นหลักฐานเพื่อยืนยันว่าบุคคลนั้นเป็นผู้รับรถไปจากเราจริงๆ ซึ่งจะเป็นหลักฐานสำคัญในการแจ้งความหรือฟ้องคดีหากเกิดปัญหายักยอกขึ้นในภายหลัง

2 วิธี ดำเนินการตามกฎหมาย

1.แจ้งความกับตำรวจ แต่บางครั้งพนักงานสอบสวนอาจปฏิเสธไม่รับแจ้งความความคดียักยอกรถ โดยมักจะให้เหตุผลว่าเป็นเพียง “คดีแพ่ง” หรืออ้างว่าคุณไม่ใช่เจ้าของกรรมสิทธิ์จึงไม่มีสิทธิ์แจ้งความไม่ใช่เจ้าของรถ 

2. ฟ้องร้องดำเนินคดีด้วยตนเอง (ฟ้องเอง)  หากตำรวจไม่รับเรื่อง หรือรับแจ้งความ แต่ดำเนินการล่าช้า คุณมีสิทธิ์ที่จะจ้างทนายความ เพื่อยื่นฟ้องต่อศาลอาญาโดยตรงได้เลย ซึ่งในหลายกรณีวิธีนี้อาจจะรวดเร็วกว่าการรอขั้นตอนของพนักงานสอบสวน

ขั้นตอนการฟ้องคดีเอง

1. เมื่อทนายความเตรียมเอกสารครบถ้วน (โดยปกติใช้เวลาประมาณ 5-10 วัน) จะทำการยื่นฟ้องต่อศาล
2. ศาลจะนัด “ไต่สวนมูลฟ้อง” ภายในประมาณ 2 เดือน เพื่อดูว่าคดีของคุณมีพยานหลักฐานชัดเจนและมีมูลเพียงพอที่จะรับไว้พิจารณาหรือไม่
3. หากศาลเห็นว่าคดีมีมูล จะประทับรับฟ้องและออกหมายเรียกจำเลยมาศาลเพื่อเข้าสู่กระบวนการพิจารณาต่อไป

การไต่สวนมูลฟ้องคืออะไร และต้องเตรียมตัวอย่างไร ? 

การไต่สวนมูลฟ้อง คือ ขั้นตอนที่เกิดขึ้นหลังจากที่คุณยื่นฟ้องคดีต่อศาลโดยตรง (ไม่ได้ผ่านพนักงานสอบสวน) โดยศาลจะนัดมาเพื่อตรวจสอบเบื้องต้นว่าคดีที่คุณฟ้องนั้น “มีมูล” หรือมีพยานหลักฐานเพียงพอที่จะรับไว้พิจารณาต่อไปหรือไม่

1. การไต่สวนมูลฟ้องคืออะไร?

• เป็นขั้นตอนที่ศาลจะพิจารณาพยานหลักฐานของฝั่งโจทก์ (คุณ) เพียงฝ่ายเดียวในเบื้องต้น
• โดยปกติศาลจะนัดไต่สวนมูลฟ้องหลังจากยื่นฟ้องไปแล้วประมาณ 2 เดือน
• หากศาลเห็นว่าพยานหลักฐานชัดเจนและคดีมีมูล ศาลจะสั่ง “ประทับรับฟ้อง” และออกหมายเรียกให้จำเลยมาศาลเพื่อสู้คดีต่อไป

2. ต้องเตรียมตัวและเตรียมหลักฐานอย่างไร?

ในการไต่สวนมูลฟ้องเพื่อให้ศาลเห็นว่าคดีมีมูล คุณต้องเตรียมหลักฐานสำคัญ 3 ประเภท ดังนี้:

• หลักฐานแสดงสิทธิ์ของคุณ: เพื่อยืนยันว่าเป็นผู้เสียหายที่ชอบด้วยกฎหมาย เช่น สมุดคู่มือจดทะเบียนรถ, สัญญาเช่าซื้อ และหลักฐานการผ่อนชำระต่างๆ
• หลักฐานการรับรถไป: เพื่อพิสูจน์ว่าจำเลยเป็นคนเอารถไปจากคุณจริงๆ เช่น หลักฐานการสนทนาทาง LINE, สัญญาขายดาวน์/ซื้อขาย หรือหลักฐานการโอนเงิน
• หลักฐาน “เจตนาทุจริต”: นี่คือส่วนที่สำคัญที่สุดในการพิสูจน์คดีอาญา เช่น หลักฐานว่าจำเลย ถอด GPS, นำรถไปขายต่อ/จำนำ, นำรถไปซุกซ่อนเพื่อส่งออกนอกประเทศ หรือการแยกชิ้นส่วนรถ

ข้อควรทราบ: หากจำเลยมาศาลหลังจากขั้นตอนไต่สวนมูลฟ้องและยอมรับสารภาพ ศาลจะเข้าสู่กระบวนการเจรจาให้จำเลยนำรถมาคืนหรือชดใช้เงินแทน แต่ถ้าจำเลยสู้คดี กระบวนการพิจารณาอาจใช้เวลาต่อไปอีกประมาณ 6 เดือนเพื่อตัดสินคดีครับ

ถ้าไกล่เกลี่ยแล้วเขาหาตัวรถมาคืนไม่ได้ ต้องทำอย่างไรต่อ 

หากในขั้นตอนการไกล่เกลี่ยแล้วจำเลย ไม่สามารถหาตัวรถมาคืนได้ เช่น รถถูกขายต่อ ติดตามไม่ได้ หรือถูกแยกชิ้นส่วนไปแล้ว ควรดำเนินการ  ดังต่อไปนี้ 

• ตกลงชดใช้เป็นเงินแทน ในกรณีที่จำเลยยอมรับผิดแต่หาตัวรถมาคืนไม่ได้ จะมีการเจรจาไกล่เกลี่ยเพื่อให้จำเลยชำระเงินคืนให้แก่คุณแทน โดยจะตกลงกันว่าจะให้ชดใช้เป็นจำนวนเท่าใด
  • จ่ายแบบครบในคราวเดียว  หรือ
  • แบบเงื่อนไขผ่อนชำระ เป็นงวดก็ได้ 

หากจำเลย ไม่ชำระเงิน หรือชำระไม่ตรงตามเงื่อนไขที่ไกล่เกลี่ยไว้ในชั้นศาล ศาลจะมีคำพิพากษาให้ลงโทษจำคุกจำเลยต่อไป

• กรณีต่อสู้คดีแล้วแพ้ หากจำเลยไม่ยอมรับผิดและเลือกสู้คดี แต่สุดท้ายคุณชนะคดี ศาลจะมีคำพิพากษาให้จำคุกจำเลย และสั่งให้จำเลยต้องชำระเงินคืนให้กับคุณด้ว
• • การบังคับตามกฎหมาย: แม้ในทางปฏิบัติหากจำเลยไม่มีทรัพย์สินเลย คุณอาจจะยังไม่ได้รับเงินในทันที แต่จำเลยจะต้องรับโทษทางอาญาคือการติดคุกตามคำพิพากษาของศาล ซึ่งกระบวนการนี้เป็นผลจากการที่คุณฟ้องคดีอาญาฐานยักยอก
• ดังนั้น แม้จะไม่ได้ทรัพย์สินกลับคืนมาในเชิงเศรษฐกิจ แต่จำเลยจะได้รับโทษทัณฑ์ทางอาญาจากการกระทำความผิดนั้นครับ

สรุป หากตัวรถหายไปแล้ว กระบวนการทางกฎหมายจะเปลี่ยนจากการติดตามรถคืนมาเป็นการบังคับให้ชดใช้ค่าเสียหายเป็นตัวเงิน โดยมีโทษจำคุกเป็นตัวบีบบังคับให้จำเลยต้องรับผิดชอบชดใช้เงินตามที่คุณเสียหายจริง

ค่าใช้ค่าในการดำเนินคดี

การฟ้องคดี ไม่ว่าจะคดีแพ่งหรือคดีอาญา ย่อมต้องมีค่าใช้จ่ายในการดำเนินการแน่นอน ไม่ว่าจะเป็นค่าทนายความในกรณีฟ้องคดีเอง และค่าธรรมเนียมศาลจะต้องจ่าย เพื่อใช้ในการประกอบการพิจารณาก่อนตัดสินใจ ดังนี้

• ค่าทนายความ เนื่องจากอัตราค่าทนายความมักขึ้นอยู่กับความยากง่ายของคดีและข้อตกลงระหว่างคุณกับทนายความแต่ละท่าน ข้อมูลส่วนนี้จึงไม่ได้ถูกระบุไว้
• การฟ้องคดีอาญาด้วยตนเองในฐานะผู้เสียหายจะไม่มีค่าธรรมเนียมศาล (ต่างจากคดีแพ่งที่ต้องเสียค่าธรรมเนียมตามทุนทรัพย์)

ศาลจะตัดสินลงโทษจำคกจำเลยหรือไม่ ? 

ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 352 “ผู้ใดครอบครองทรัพย์ซึ่งเป็นของผู้อื่น หรือซึ่งผู้อื่นเป็นเจ้าของรวมอยู่ด้วย เบียดบังเอาทรัพย์นั้นเป็นของตนหรือบุคคลที่สามโดยทุจริต ผู้นั้นกระทำความผิดฐานยักยอก ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

           ถ้าทรัพย์นั้นได้ตกมาอยู่ในความครอบครองของผู้กระทำความผิด เพราะผู้อื่นส่งมอบให้โดยสำคัญผิดไปด้วยประการใด หรือเป็นทรัพย์สินหายซึ่งผู้กระทำความผิดเก็บได้ ผู้กระทำต้องระวางโทษแต่เพียงกึ่งหนึ่ง

           [อัตราโทษ แก้ไขเพิ่มเติมโดยมาตรา 4 แห่งพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 26) พ.ศ. 2560] ” 

ซึ่งในการพิจารณาลงโทษ ศาลจะใช้ดุลยพินิจในการกำหนดโทษหนักเบาตามพฤติการณ์ของแต่ละคดี 

อายุความ

คดียักยอกเป็นความผิดอันยอมความได้ ต้องแจ้งความร้องทุกข์หรือฟ้องคดีภายใน 3 เดือน นับแต่วันที่รู้เรื่องและรู้ตัวผู้กระทำความผิด 

ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 356 “ความผิดในหมวดนี้เป็นความผิดอันยอมความได้” 

ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 96 “ภายใต้บังคับมาตรา 95 ในกรณีความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายมิได้ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ” 

ฎีกาสนับสนุน  ผู้เช่าซื้อมีสิทธิ์ฟ้องคดียักยอกได้ 

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5097/2531
          ผู้ครอบครองทรัพย์ แม้มิใช่เป็นเจ้าของ ก็เป็นผู้เสียหายในความผิดฐานยักยอกทรัพย์ได้ ตามนัยแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2(4) “ผู้เสียหาย” หมายความถึงบุคคลผู้ได้รับความเสียหายเนื่องจากการกระทำผิดฐานใดฐานหนึ่ง รวมทั้งบุคคลอื่นที่มีอำนาจจัดการแทนได้ ดังบัญญัติไว้ในมาตรา 4, 5 และ 6 ” 

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1554 – 1555/2512
        ถ้าข้อเท็จจริงฟังได้ว่าโจทก์ร่วมเป็นผู้ดูแลทรัพย์พิพาทไว้. จำเลยยืมทรัพย์พิพาทไปจากโจทก์ร่วม. เมื่อเกิดการเสียหายขึ้นเพราะการกระทำผิดยักยอกของจำเลย. โจทก์ร่วมจึงเป็นผู้เสียหายในฐานะเป็นผู้ครอบครองดูแลทรัพย์พิพาท มีอำนาจร้องทุกข์ตามกฎหมาย ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 2(4)(ตามนัยฎีกาที่ 1341/2495,420/2505,562/2505). แม้ในฟ้องจะบรรยายคลาดเคลื่อนว่าใครเป็นเจ้าทรัพย์ ก็ไม่ถือว่าข้อเท็จจริงที่ได้ความต่างกับฟ้อง
      เมื่อข้อเท็จจริงได้ความว่าจำเลยยืมทรัพย์ไป แล้วทุจริตยักยอกเอาไว้เป็นผลประโยชน์ส่วนตัวเสีย. ย่อมมีความผิดในทางอาญา มิใช่เป็นเพียงเรื่องยืมทางแพ่งเท่านั้น
      โจทก์บรรยายฟ้องว่า ‘เมื่อเดือนตุลาคม 2506 และต่อมาประมาณปลายเดือนเมษายน 2507. จำเลยทั้งสี่ได้ร่วมกันขอยืมเครื่องประดับไปหลายอย่าง (ห้อยคอและกลัดเสื้อรูปดอกไม้แหวนเพชรเม็ดเดียว แหวนเพชรเม็ดเล็กเป็นรูป 4 เหลี่ยมแหวนทับทิมล้อมเพชร กำไลประดับเพชร สร้อยข้อมือนพเก้า จี้เพชรพร้อมสร้อยทองคำขาว แหวนมรกตล้อมเพชร ต่างหูเพชรนาฬิกาข้อมือประดับเพชร). ต้นเดือนมีนาคม 2510 โจทก์ร่วมทั้งสองได้ทวงถามของที่จำเลยยืมไป จำเลยทั้งสี่ปฏิเสธไม่ยอมคืน.โดยระหว่างมีนาคม 2510 วันเวลาใดไม่ปรากฏชัด.จำเลยมีเจตนาทุจริตคิดยักยอกเอาทรัพย์ดังกล่าวไว้เป็นประโยชน์ส่วนตน’ เป็นฟ้องที่ไม่เคลือบคลุม
คำแจ้งความที่มีความว่า ‘จึงได้มาแจ้งให้พนักงานสอบสวนดำเนินคดีต่อบุคคลทั้งสี่ต่อไป’ นั้น. เป็นการกล่าวหาโดยมีเจตนาจะให้ผู้กระทำผิดได้รับโทษ จึงเป็นคำร้องทุกข์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2(7). เมื่อเจ้าพนักงานสอบสวนบันทึกข้อความคำร้องทุกข์ไว้ในรายงานเบ็ดเสร็จประจำวันและผู้ร้องทุกข์ได้ลงชื่อไว้แล้ว จึงเป็นการบันทึกคำร้องทุกข์ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 123วรรคสาม.

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7832/2556
จำเลยกับพวกร่วมกันยักยอกรถยนต์ของผู้เสียหายที่ 1 ซึ่งเป็นผู้ให้เช่าซื้อ ขณะอยู่ในความครอบครองของผู้เสียหายที่ 2 ซึ่งเป็นผู้เช่าซื้อ เมื่อในขณะกระทำความผิดผู้เสียหายที่ 2 เป็นผู้มีสิทธิครอบครองใช้ประโยชน์รถยนต์ที่เช่าซื้อดังกล่าว การกระทำของจำเลยกับพวกย่อมทำให้ผู้เสียหายที่ 2 ได้รับความเสียหายโดยตรง แม้ผู้เสียหายที่ 2 จะไปแจ้งความร้องทุกข์ในฐานะผู้รับมอบอำนาจจากผู้เสียหายที่ 1 แต่ก็ถือว่าได้ร้องทุกข์ในฐานะที่ผู้เสียหายที่ 2 เป็นผู้เสียหายด้วยเช่นกัน ผู้เสียหายที่ 2 จึงเป็นผู้เสียหายในคดีนี้ และย่อมมีอำนาจในการถอนคำร้องทุกข์ เมื่อความผิดฐานยักยอกทรัพย์เป็นความผิดต่อส่วนตัวและคดียังไม่ถึงที่สุด ผู้เสียหายขอถอนคำร้องทุกข์เสียเมื่อใดก็ได้ เมื่อปรากฏว่าก่อนศาลชั้นต้นมีคำสั่งรับฎีกา ผู้เสียหายที่ 2 ถอนคำร้องทุกข์ สิทธินำคดีอาญามาฟ้องย่อมระงับไปตาม ป.วิ.อ. มาตรา 39 (2)

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1949/2556
การที่ผู้เสียหายตกลงขายรถที่เช่าซื้อให้จำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 1 ตกลงผ่อนชำระค่าเช่าซื้อให้บริษัท ช. แทนผู้เสียหาย  ถือได้ว่า เป็นการโอนสิทธิตามสัญญาเช่าซื้อ แม้จะไม่ได้รับความยินยอมจากบริษัท ช. ผู้ให้เช่าซื้อ  ก็มีผลในทางแพ่งเพียงว่าผู้ให้เช่าซื้อยังคงมีสิทธิเรียกค่าเช่าซื้อที่ค้างจากผู้เช่าซื้อคนเดิมได้ต่อไป  ไม่มีผลทำให้ผู้เสียหายและบริษัท ช. ไม่เป็นผู้เสียหายโดยนิตินัยในการที่จำเลยที่ 1 ยักยอกรถที่เช่าซื้อไป

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6007/2530
แม้กรรมสิทธิ์ในรถยนต์ที่เช่าซื้อยังอยู่กับผู้ให้เช่าซื้อ แต่ผู้เช่าซื้อย่อมมีสิทธิครอบครองใช้ประโยชน์จากรถยนต์ที่เช่าซื้อนั้นและมีหน้าที่ต้องส่งคืนรถยนต์ที่เช่าซื้อในสภาพเรียบร้อยแก่ผู้ให้เช่าซื้อหากมีกรณีต้องคืน เมื่อบุตรโจทก์ซึ่งเป็นผู้เช่าซื้อถึงแก่กรรม สิทธิและหน้าที่ดังกล่าวย่อมตก ทอดมายังโจทก์ในฐานะทายาทคนหนึ่ง เมื่อจำเลยได้ยักยอกทรัพย์นั้นไปจากโจทก์ โจทก์ย่อมได้รับความเสียหาย จึงเป็นผู้เสียหายและมีอำนาจฟ้อง ฎีกาของจำเลยที่ว่า โจทก์มอบรถยนต์คันพิพาทให้จำเลยซ่อมเป็นเวลานานถึง 8 เดือนเศษ จำเลยไม่ได้แจ้งราคาค่าซ่อมให้โจทก์ทราบโจทก์น่าจะทราบได้ในขณะนั้นหรือช่วงเวลานั้นแล้วว่าจำเลยเบียดบังเอารถยนต์คันพิพาทเป็นของตนเอง โจทก์นำคดีมาฟ้องเกินระยะเวลา 3 เดือนพ้นกำหนดอายุความ เป็นฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริง

ในยุคที่โลกกำลังเปลี่ยนผ่านสู่ ระบบดิจิทัลอย่างเต็มรูปแบบ (Digital Transformation 100%) เทคโนโลยีพัฒนาอย่างก้าวกระโดด การใช้ชีวิตประจำวัน การทำธุรกรรมทางการเงิน และการติดต่อสื่อสาร ล้วนพึ่งพาเทคโนโลยีแทบทั้งหมด ขณะเดียวกัน มิจฉาชีพก็อาศัยช่องว่างจาก ความไม่รู้ ความประมาท และความเร่งรีบ ของประชาชน เป็นเครื่องมือในการหลอกลวงให้หลงเชื่อ กระทำการฝ่าฝืนกฎหมาย โดยไม่คำนึงถึงผลกระทบและความเสียหายที่เกิดกับผู้อื่น ส่งผลให้เกิดอาชญากรรมออนไลน์และโจรทางไซเบอร์เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า มิจฉาชีพมาในรูปแบบใด  แต่คือ เราจะป้องกันตัวเองอย่างไรไม่ให้ตกเป็นเหยื่อ หลักคิดที่สำคัญที่สุด คือ “รู้เขา รู้เรา” การรู้เขา คือ การรู้เท่าทันรูปแบบกลโกง วิธีการหลอก และพฤติกรรมของมิจฉาชีพ การรู้เรา คือ การรู้ขอบเขตของตนเอง รู้ว่าเรื่องใดควรตรวจสอบ เรื่องใดไม่ควรเชื่อโดยง่าย และรู้สิทธิทางกฎหมายของตน เมื่อมีความรู้และสติ การหลอกลวงย่อมทำได้ยากขึ้น
และหากเกิดเหตุขึ้นจริง ก็สามารถรับมือ แก้ไข และดำเนินการทางกฎหมายได้อย่างถูกต้องและทันท่วงที 

รูปแบบการฉ้อโกงที่พบได้บ่อย ได้แก่

• หลอกให้ร่วมลงทุน โดยอ้างผลตอบแทนสูงและความน่าเชื่อถือปลอม
• หลอกว่ามีงานทำ รายได้ดี ทำงานง่ายจากที่บ้าน
• หลอกให้รักหรือสร้างความสัมพันธ์ทางออนไลน์ (Romance Scam) ก่อนชักชวนให้โอนเงิน
• หลอกขายสินค้า หรือหลอกให้โอนเงินค่าสินค้าโดยไม่ส่งของ
• หลอกให้โอนเงินผ่านแอปพลิเคชันธนาคาร หรือแอบอ้างเป็นเจ้าหน้าที่รัฐและสถาบันการเงิน
• รวมถึงรูปแบบการหลอกลวงอื่น ๆ ที่อาศัยเทคโนโลยีและช่องทางสื่อสารออนไลน์เป็นเครื่องมือ

คดีฉ้อโกงออนไลน์ แนวทางปฏิบัติเมื่อถูกหลอกโอนเงินและการดำเนินคดีตามกฎหมาย

เมื่อมีเหตุอันควรเชื่อว่าตนเองตกเป็นผู้เสียหายใน คดีฉ้อโกงออนไลน์ ผู้เสียหายควรดำเนินการตามขั้นตอนดังต่อไปนี้ 

1. ตั้งสติและงดการโอนเงินเพิ่มเติม  ผู้เสียหายควรตั้งสติ ไม่ตื่นตระหนก งดการโอนเงินหรือให้ข้อมูลส่วนบุคคลเพิ่มเติมแก่ผู้ต้องสงสัย และ ไม่ควรลบข้อความหรือหลักฐานใด ๆ เนื่องจากข้อมูลดังกล่าวถือเป็นพยานหลักฐานสำคัญในคดีฉ้อโกงออนไลน์

2. รวบรวมพยานหลักฐานคดีฉ้อโกงออนไลน์  ให้เก็บรวบรวมพยานหลักฐานทุกประเภทที่เกี่ยวข้องกับการหลอกลวง เช่น

• ข้อความแชตหรือการสนทนาผ่านแอปพลิเคชันต่าง ๆ
• หลักฐานการโอนเงิน สลิปโอนเงิน หรือรายการเดินบัญชี
• เลขบัญชีและชื่อบัญชีผู้รับเงิน
• หมายเลขโทรศัพท์หรือช่องทางการติดต่อ
• ชื่อเพจ ชื่อบัญชี Line, Facebook, TikTok
• URL เว็บไซต์ หรือลิงก์โฆษณาที่ใช้ในการหลอกลวง

3. เรียบเรียงลำดับเหตุการณ์ (Time Line) ผู้เสียหายควรจัดทำลำดับเหตุการณ์อย่างละเอียด ตั้งแต่การเริ่มติดต่อ วิธีการฉ้อโกง วันและเวลาที่มีการโอนเงิน รวมถึงมูลค่าความเสียหายทั้งหมด เพื่อใช้ประกอบการแจ้งความคดีฉ้อโกงออนไลน์

4. แจ้งความร้องทุกข์คดีฉ้อโกงออนไลน์ ให้นำเอกสารและพยานหลักฐานทั้งหมด  เข้าแจ้งความต่อ พนักงานสอบสวน ณ สถานีตำรวจใกล้บ้าน โดยไม่จำเป็นต้องแจ้งในท้องที่เกิดเหตุเท่านั้น เนื่องจากคดีฉ้อโกงออนไลน์ถือเป็นคดีอาญาที่สามารถรับคำร้องทุกข์ได้ทั่วราชอาณาจักร เพื่อให้มีการรับคำร้องทุกข์ สอบสวน และดำเนินคดีฉ้อโกงออนไลน์ตามกระบวนการยุติธรรม หรือ

 แจ้งความออนไลน์ ตำรวจไซเบอร์ (บช.สอท.) หน่วยงานเฉพาะด้านคดีออนไลน์ กองบัญชาการตำรวจสืบสวนสอบสวนอาชญากรรมทางเทคโนโลยี ซึ่งมีหน้าที่รับผิดชอบโดยตรงเกี่ยวกับ คดีฉ้อโกงออนไลน์  คดีหลอกโอนเงิน  อาชญากรรมทางคอมพิวเตอร์  โดยสามารถแจ้งความผ่านช่องทางแจ้งเรื่องออนไลน์ผ่านระบบรับแจ้งคดีของตำรวจไซเบอร์ เว็บไซต์ https://www.thaipoliceonline.go.th/  หรือโทรสายด่วน 1441 ทันทีได้ตลอด 24 ชั่วโมง 

กรณีถูกหลอกโอนเงิน ต้องทำอย่างไร ในกรณี ถูกหลอกโอนเงิน ผู้เสียหายควรดำเนินการโดยเร่งด่วนเป็นลำดับแรก ดังนี้

1. ติดต่อธนาคารหรือสถาบันการเงินที่เกี่ยวข้องทันที

2. ขอให้ดำเนินการ อายัดบัญชีและอายัดธุรกรรมทางการเงิน เพื่อเพิ่มโอกาสในการติดตามเงินคืนและลดความ เสียหายจากคดีฉ้อโกงออนไลน์

เจาะลึกข้อกฎหมาย “ฉ้อโกงออนไลน์” คือคดีอะไร และมีองค์ประกอบความผิดอย่างไร?

ตามกฎหมายความผิดฐานฉ้อโกงออนไลน์  เป็นความผิดทางอาญา ก่อนอื่นต้องมาดูก่อนว่าความผิดฐานฉ้อโกงออนไลน์เกิดจากหลักกฎหมายอาญา ตาม ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 341 “ ผู้ใดโดยทุจริต หลอกลวงผู้อื่นด้วยการแสดงข้อความอันเป็นเท็จ หรือปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้ง และโดยการหลอกลวงดังว่านั้นได้ไปซึ่งทรัพย์สินจากผู้ถูกหลอกลวงหรือบุคคลที่สาม หรือทำให้ผู้ถูกหลอกลวงหรือบุคคลที่สาม ทำ ถอน หรือทำลายเอกสารสิทธิ ผู้นั้นกระทำความผิดฐานฉ้อโกง ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ” และความผิดฐานฉ้อโกงตาม ประมวลกฎหมายอาญามาตรา 341เป็นความผิดที่สามารถยอมความกันได้ตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 348  “ความผิดในหมวดนี้ นอกจากความผิดตามมาตรา 343 เป็นความผิดอันยอมความได้”  นั้นหมายความว่า บุคคลที่ได้รับความเสียหาย จะต้องดำเนินการแจ้งความร้องทุกข์กล่าวโทษต่อพนักงานสอบสวนภายในกำหนดระยะเวลา 3 เดือน นับแต่ทราบหรือควรทราบถึงการตัวผู้กระทำความผิด ไม่อย่างนั้นจะขาดอายุความ ตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา มาตรา 96 “ ภายใต้บังคับมาตรา 95 ในกรณีความผิดอันยอมความได้ ถ้าผู้เสียหายมิได้ร้องทุกข์ภายในสามเดือนนับแต่วันที่รู้เรื่องความผิดและรู้ตัวผู้กระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ”

ความผิดฐานฉ้อโกง มีองค์ประกอบดังนี้
1. องค์ประกอบภายนอก ได้แก่
1.1 ผู้กระทำ : ผู้ใด
1.2 การกระทำ : การหลอกลวง โดย
1.2.1 แสดงข้อความอันเป็นเท็จ หรือ
1.2.2 ปกปิดข้อความจริงซึ่งควรบอกให้แจ้ง
1.3 กรรม : ผู้อื่น
1.4 ผลของการกระทำ : ทำให้ผู้อื่นหลงเชื่อ และมีการโอนไปซึ่งทรัพย์สิน โดย
1.4.1 ผู้กระทำได้ทรัพย์สินไป หรือ
1.4.2 มีการทำ/ถอน/ทำลายเอกสารสิทธิ

2. องค์ประกอบภายใน ได้แก่
   2.1 มีเจตนาธรรมดา ตามมาตรา 59 คือรู้ตัวว่ากำลังทำอะไร
   2.2.มีเจตนาพิเศษ “โดยทุจริต” คือเพื่อแสวงหาประโยชน์ที่มิควรได้โดยชอบด้วยกฎหมายสำหรับตนเองหรือผู้อื่น

หากการกระทำความผิดดังกล่าวตาม มาตรา 341 จะเป็นความอาญาข้อหานําเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์อันเป็นเท็จ ตาม พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา 14 “ ผู้ใดกระทำความผิดที่ระบุไว้ดังต่อไปนี้ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินห้าปีหรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
(1) โดยทุจริต หรือโดยหลอกลวง นำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์ที่บิดเบือนหรือปลอมไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน หรือข้อมูลคอมพิวเตอร์อันเป็นเท็จ โดยประการที่น่าจะเกิดความเสียหายแก่ประชาชน อันมิใช่การกระทำความผิดฐานหมิ่นประมาทตามประมวลกฎหมายอาญา ” ได้นั้น

ผู้โพสต์หรือแชร์ข้อความที่จะมีความผิดตามมาตรา 14 (1) ได้ก็ต่อเมื่อ สิ่งที่นำเสนอนั้นเป็น “ความเท็จ” โดยมีเจตนา “ทุจริตหรือหลวงลวง” ซึ่งข้อมูลนั้นอาจก่อให้เกิดความเสียหายแก่ประชาชน

นั้นหมายความว่า ผู้โพสต์หรือแชร์ ข้อความจะต้องรู้อยู่แล้วว่าสิ่งที่ตัวเองโพสต์นั้นเป็นความเท็จ ไม่ใช่ความจริง นอกจากนี้ คำว่า “โดยทุจริต” ตามคำนิยามของประมวลกฎหมายอาญามาตรา 2 ให้ความหมาย “เพื่อแสวงหาประโยชน์ที่มิควรได้โดยชอบด้วยกฎหมายสำหรับตนเองหรือผู้อื่น” ดังนั้น ข้อความที่โพสต์หรือแชร์เป็นความจริง หรือเป็นความเท็จแต่ถ้าผู้โพสต์ข้อความหรือแสดงความคิดเห็นไม่ได้มีเจตนาทุจริตแต่แรก ก็ไม่เป็นความผิดตาม มาตรา 14(1) เนื่องจากขาดองค์ประกอบความผิดเรื่องเจตนา อีกทั้ง กฎหมายยังตีกรอบไม่ให้ใช้ในลักษณะเดียวกับความผิดฐานหมิ่นประมาทอีกด้วย ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 976/2567
และความผิดฐานนําเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์อันเป็นเท็จ ตาม พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา 14 เป็นความผิดไม่สามารถยอมความกันได้ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา 14 วรรคท้าย “ ถ้าการกระทำความผิดตามวรรคหนึ่ง (1) มิได้กระทำต่อประชาชน แต่เป็นการกระทำต่อบุคคลใดบุคคลหนึ่ง ผู้กระทำ ผู้เผยแพร่หรือส่งต่อซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์ดังกล่าวต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปีหรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และให้เป็นความผิดอันยอมความได้ ” ดังนั้นเมื่อบุคคลได้รับความเสียหายสามารถดำเนินการฟ้องคดีต่อศาลได้นับตั้งแต่รู้หรือควรรู้ถึงการกระทำความผิด ภายในกำหนดระระเวลา 10 ปี ตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 95 “ ในคดีอาญา ถ้ามิได้ฟ้องและได้ตัวผู้กระทำความผิดมายังศาลภายในกำหนดดังต่อไปนี้ นับแต่วันกระทำความผิด เป็นอันขาดอายุความ
(3) สิบปี สำหรับความผิดต้องระวางโทษจำคุกกว่าหนึ่งปีถึงเจ็ดปี ”

ความผิดฐาน นําเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ซึ่งข้อมูลคอมพิวเตอร์อันเป็นเท็จ ตาม พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา 14 (1) มีองค์ประกอบดังนี้
ข้อมูลเท็จ: สิ่งที่นำเสนอต้องเป็นความจริงที่

1. “บิดเบือนหรือปลอม” หรือ
2. เป็น “ความเท็จ”
   เจตนาทุจริต: ผู้โพสต์หรือแชร์ต้องรู้อยู่แล้วว่าข้อมูลนั้นเป็นเท็จ แต่ยังเจตนานำเข้าสู่ระบบเพื่อหลอกลวงให้เกิดความเสียหายแก่ประชาชน
   กรณีแบบไหนที่ “ไม่ผิด” พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา 14 (1) ดังต่อไปนี้
   ข้อมูลที่เป็นความจริง: เช่น การถ่ายคลิปเหตุการณ์จริงที่เกิดขึ้นแล้วนำมาโพสต์
   การแสดงความคิดเห็นโดยสุจริต: เช่น การติชมรัฐบาล การวิพากษ์วิจารณ์สินค้าหรือบริการตามประสบการณ์จริง (ซึ่งอาจไปเข้าข่ายเรื่องหมิ่นประมาทแทน แต่ไม่ผิด พ.ร.บ. คอมพิวเตอร์)
   ขาดเจตนาทุจริต: หากผู้โพสต์เชื่อโดยบริสุทธิ์ใจว่าข้อมูลนั้นเป็นความจริง (ไม่ได้รู้ว่าเป็นเท็จ) ก็ถือว่าขาดองค์ประกอบความผิดเรื่องเจตนา

หลักฐานที่ต้องใช้พิสูจน์ “องค์ประกอบความผิด”

เพื่อให้ครบองค์ประกอบและดำเนินคดีได้สำเร็จ ควรต้องเตรียมหลักฐาน ดังต่อไปนี้

1. URL หรือลิงก์หน้าโปรไฟล์: ของผู้กระทำผิด (เพื่อยืนยันการนำเข้าข้อมูลสู่ระบบ)
2. ภาพแคปหน้าจอ (Screenshot): ข้อความที่หลอกลวง, โพสต์ขายของ, หรือแชทที่คุยกัน
3. หลักฐานการโอนเงิน (Slip): สลิปโอนเงินที่ระบุเลขบัญชีปลายทาง วันที่ และเวลาอย่างชัดเจน
4. Statement: รายการเดินบัญชีที่แสดงยอดเงินที่ถูกตัดไป

ข้อแนะนำเพิ่มเติม ปัจจุบันมี พ.ร.ก. มาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. 2566 ซึ่งช่วยให้ผู้เสียหายสามารถ แจ้งธนาคารเพื่อระงับบัญชีม้าได้ทันทีภายใน 72 ชั่วโมง โดยไม่ต้องรอใบแจ้งความจากตำรวจในตอนแรก